Năm 2025 ghi dấu một giai đoạn bứt phá của y học Việt Nam khi hàng loạt thành tựu kỹ thuật cao liên tục được thiết lập. Trong các phòng mổ sáng đèn xuyên đêm, trong những trung tâm ghép tạng hiện đại, các thầy thuốc Việt Nam đang biến những điều từng là ước vọng thành hiện thực, đưa y học nước nhà bước vào nhóm quốc gia làm chủ nhiều kỹ thuật khó bậc nhất thế giới.
Những dấu mốc chưa từng có trong ghép tạng
Ngày 10-9-2025, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) công bố thực hiện thành công ca ghép tim - phổi đồng thời đầu tiên trong nước, thắp lên hy vọng sống cho những người bệnh đang cận kề ranh giới sinh tử. Đây là một trong những kỹ thuật phức tạp nhất của phẫu thuật lồng ngực - tim mạch khi phải thay thế cả tim và phổi của người bệnh bằng tạng của người hiến.
Người nhận tạng, chị T.N.Q. (38 tuổi), mắc hội chứng Eisenmenger với suy tim phải không hồi phục và hở van ba lá nặng, tình trạng sức khỏe suy kiệt từng ngày. Sau hơn 7 giờ căng thẳng trong phòng mổ và gần 50 ngày điều trị tích cực, chị Q. đã vượt qua nguy nan, được trở về với gia đình. “Tôi như được sinh ra lần thứ hai. Biết ơn các bác sĩ và người hiến tạng đã cho tôi thêm một cuộc đời để trở về với gia đình, con cái…”, chị T.N.Q. xúc động nói trong ngày ra viện. Ca phẫu thuật thành công đã mang lại sự sống cho người bệnh và đánh dấu bước tiến vượt bậc trong lĩnh vực ghép đa tạng, nâng vị thế y học Việt Nam trên bản đồ y khoa thế giới.
Chỉ 2 tháng sau kỳ tích trên, y học Việt Nam tiếp tục khẳng định năng lực khi Bệnh viện Phổi Trung ương thực hiện liên tiếp 2 ca ghép phổi trong vòng 24 giờ. Cả 2 ca ghép đều đạt mức kỹ thuật cao nhất theo tiêu chuẩn Trung tâm Ghép phổi UCSF (Đại học California, Hoa Kỳ), một trong những trung tâm danh tiếng nhất thế giới. TS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, chia sẻ, điều từng chỉ là giấc mơ, giờ chúng ta đang từng bước hiện thực hóa. Thành công này đưa Việt Nam vào danh sách những trung tâm ghép phổi uy tín trên thế giới.
Cũng trong năm 2025, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Bộ Quốc phòng) ghi dấu bằng thành tích đặc biệt khác. Dù không thuộc nhóm các trung tâm ghép tạng lớn của thế giới, các thầy thuốc quân y đã mạnh dạn thực hiện ca ghép thận tự thân đầu tiên tại Việt Nam. Thận được đưa ra khỏi cơ thể, sửa chữa toàn bộ hệ thống mạch máu bị tổn thương, rồi ghép trả lại cho chính người bệnh. Bệnh nhân là một phụ nữ (37 tuổi) mang khối phình khổng lồ ở động mạch thận trái, lớn gần 5cm như một “quả bom nổ chậm” đe dọa sinh mạng bất cứ lúc nào.
Sau gần 4 giờ phẫu thuật, quả thận được ghép trở lại và chỉ vài phút sau, dòng máu đầu tiên đã tưới trở lại mô thận - tín hiệu cho thấy quả thận “hồi sinh” sau cuộc đại phẫu thuật.
TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) nhận định, ngay cả trên thế giới, những ca xử lý mạch máu phức tạp như vậy cũng chỉ “đếm trên đầu ngón tay”. Ở Việt Nam, đây là trường hợp đầu tiên được ghi nhận. Thành tựu y học này thể hiện tư duy đổi mới và bản lĩnh của các thầy thuốc Việt Nam, mở thêm hy vọng cho nhiều bệnh nhân có tổn thương thận phức tạp.
Điều trị ung thư máu thành công
Nếu ghép tạng cho thấy bản lĩnh chinh phục kỹ thuật cao của ngoại khoa Việt Nam, thì lĩnh vực huyết học - ung thư cũng tạo dấu ấn quan trọng trong năm 2025. Giữa năm, Bệnh viện Truyền máu - Huyết học TPHCM ghi nhận bước tiến quan trọng khi điều trị thành công cho một bé gái 12 tuổi mắc ung thư máu bằng liệu pháp tế bào miễn dịch CAR-T, với sự hỗ trợ của các chuyên gia Đài Loan (Trung Quốc). CAR-T hiện được xem là phương pháp điều trị ung thư mới và khó nhất hiện nay.
Bệnh nhi được chẩn đoán bạch cầu cấp dòng lympho (ung thư máu), có chỉ định dị ghép tế bào gốc (ghép tế bào gốc khỏe mạnh từ người hiến tặng). Tuy nhiên, sau khi được hóa trị, bệnh nhân bị tái phát lần đầu, sau đó được ghép tủy nửa thuận hợp từ anh trai nhưng vẫn tái phát lần thứ hai. Trước tình trạng đó, các bác sĩ Bệnh viện Truyền máu - Huyết học TPHCM đã phối hợp với các chuyên gia Đài Loan sử dụng liệu pháp CAR-T (liệu pháp miễn dịch sử dụng “tế bào T” của chính bệnh nhân được biến đổi gen trong phòng thí nghiệm để chúng có khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư) cho người bệnh.
Theo GS-TS-BS Phù Chí Dũng, Giám đốc Bệnh viện Truyền máu - Huyết học TPHCM, liệu pháp CAR-T là một trong những đột phá trong điều trị ung thư gần đây với lợi điểm sử dụng phản ứng miễn dịch của từng cá thể giúp chống lại tế bào ác tính. Ở phòng thí nghiệm, các “tế bào T” sẽ được thực hiện kỹ thuật biến đổi gen để tạo ra các tế bào có khả năng tiêu diệt đặc hiệu các tế bào ung thư khi được truyền trở lại cơ thể người bệnh.
Thách thức lớn nhất hiện nay là chi phí điều trị rất cao do quá trình sản xuất tế bào CAR-T đòi hỏi công nghệ phức tạp và các thiết bị hiện đại. “Hiện bệnh viện đang tích cực chuẩn bị về cơ sở vật chất, đội ngũ nhân sự (bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên được cấp chứng nhận) và sự hỗ trợ của chuyên gia nước ngoài để tự sản xuất tế bào CAR-T tại Việt Nam. Mục tiêu là từng bước làm chủ công nghệ, qua đó giảm chi phí điều trị cho người bệnh. Nếu tự sản xuất được tế bào CAR-T tại Việt Nam thì chi phí điều trị có thể giảm xuống khoảng 20 lần so với ra nước ngoài điều trị (xuống còn dưới 500 triệu đồng/ca bệnh)”, GS-TS-BS Phù Chí Dũng thông tin.
“Việt Nam xuất phát sau, thiếu thốn hơn nhiều nước phát triển, nhưng chúng ta có lợi thế lớn là trí tuệ, sự kiên cường và đặc biệt là tinh thần tận tâm của đội ngũ thầy thuốc. Những thành tựu y khoa thời gian qua đã chứng minh y học Việt Nam hoàn toàn đủ sức đứng vào tốp những quốc gia có kỹ thuật cao trên thế giới. Đáng tự hào hơn khi bệnh nhân Việt Nam đã và đang được chữa trị bằng những kỹ thuật mà thế giới phải nghiêng mình nể phục ngay trên chính quê hương mình”
Thứ trưởng Bộ Y tế TRẦN VĂN THUẤN
KHÁNH NGUYỄN - THÀNH AN
