Từ tháng 7 trở đi, doanh nghiệp dệt may đang phải đối mặt với nguy cơ “khan hiếm” đơn hàng và áp lực lớn từ chính sách thuế quan mới của Mỹ.
Tăng trưởng giữa "bão" toàn cầu nhưng vẫn nhiều khó khăn
Nửa đầu năm 2026, kinh tế toàn cầu phục hồi chậm, bất ổn địa chính trị leo thang và các chính sách thuế quan liên tục biến động đã kéo nhu cầu tiêu dùng dệt may tại các thị trường chủ lực xuống thấp. Số liệu cập nhật cho thấy nhu cầu nhập khẩu dệt may tại Mỹ lũy kế 4 tháng đầu năm 2026 giảm 12,1%; EU lũy kế 2 tháng giảm 12,8%; Hàn Quốc lũy kế 4 tháng giảm 1,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong bối cảnh đó, con số 18,8 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026, tăng 5,6% so với cùng kỳ được xem là kết quả đặc biệt, thể hiện năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp trong nước.
Theo ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), kết quả này có được nhờ các doanh nghiệp đã chủ động tận dụng hiệu quả "cửa sổ thời cơ" khi tòa án Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng của Tổng thống Donald Trump, thay bằng mức thuế tạm thời 10% áp dụng đến ngày 24-7. Các đơn vị đã tăng tốc sản xuất, đẩy mạnh giao hàng và tối ưu tiến độ đơn hàng để tận dụng tối đa giai đoạn thuế quan còn thuận lợi.
Với Vinatex, ước thực hiện 6 tháng đầu năm, Vinatex ghi nhận mức lợi nhuận ước đạt 158 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm, bằng 210% so với cùng kỳ, hoàn thành 60% kế hoạch năm - một sự bứt phá đáng chú ý nhờ sự phục hồi mạnh mẽ của khối sợi.
Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng là áp lực thực tế đang đè nặng lên từng doanh nghiệp. Bà Phạm Thị Phương Hoa, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May Hưng Yên, không giấu nổi lo lắng khi chia sẻ: “Khó khăn lớn nhất hiện tại đến từ các cuộc xung đột địa chính trị. Căng thẳng Nga-Ukraine vốn đã gây nhiều trở ngại, nay diễn biến mới giữa Mỹ và Iran càng làm tình hình thêm trầm trọng. Riêng chi phí vận tải của chúng tôi tăng khoảng 30-40%."
Điều đáng lo hơn là tình trạng tắc nghẽn logistics chưa từng có tiền lệ. Do lo ngại rủi ro, các nhà sản xuất đang đổ xô tích trữ nguyên phụ liệu, gây quá tải kho bãi và phương tiện vận tải. Hệ quả là ngay cả khi hàng đã về đến cảng, doanh nghiệp cũng không thể thuê xe để đưa về nhà máy.
"Chưa có năm nào chúng tôi rơi vào cảnh hàng chuẩn bị xuất, vật tư đã về đến cảng mà không thể đưa về nhà máy chỉ vì không thuê được xe,” bà Hoa trăn trở.
Áp lực giao hàng cũng đang căng thẳng. Khách hàng hiện nay yêu cầu tuyệt đối không được giao trễ, điều mà trước đây có thể linh hoạt xin lùi một, hai tuần. Trong khi đó, nếu phải chuyển sang giao hàng bằng đường hàng không, chi phí vận chuyển lên tới 4-5 USD/kg, cao gấp đôi so với giá gia công chỉ hơn 2 USD/sản phẩm. Đây là bài toán không có lời giải có lãi.
Nếu khó khăn về logistics là áp lực trước mắt, thì "khoảng trống đơn hàng" quý 4 mới là mối lo dài hạn đang khiến cả ngành dệt may đứng ngồi không yên.
Ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng Vinatex, cho biết từ tháng 7-2026 trở đi, đơn hàng có dấu hiệu "khan hiếm" rõ rệt. Nguyên nhân cốt lõi là các nhà nhập khẩu đang trong trạng thái "nghe ngóng", chờ đợi mức thuế đối ứng song phương mà chính quyền Tổng thống Trump chuẩn bị ban hành để lựa chọn nhà cung cấp tối ưu.
"Các nhà nhập khẩu đặc biệt quan tâm đến mức thuế Mỹ áp cho Trung Quốc để làm cơ sở đàm phán. Họ chờ xem mức thuế thực tế áp cho từng quốc gia trước khi quyết định đặt hàng ở đâu," ông Cầm phân tích.
Mục tiêu 49 tỷ USD đầy thách thức
Theo một số thông tin, mức thuế đối ứng song phương mà Mỹ dự kiến áp cho hàng dệt may Việt Nam không có lợi so với một số quốc gia cạnh tranh. Điều này khiến doanh nghiệp đang đặt nhiều kỳ vọng vào kết quả đàm phán thương mại song phương Việt-Mỹ sẽ đạt được kết quả thuận lợi hơn trong thời gian tới.
Thực tế tại May Hưng Yên - một doanh nghiệp vốn chưa bao giờ thiếu đơn hàng ngay cả trong những năm khó khăn nhất 2022-2023 đang phản ánh rõ nét tình trạng này. Bà Phạm Thị Phương Hoa cho biết suốt nửa tháng qua, gần như không có khách hàng nào đến đàm phán đơn hàng mới cho quý 4. Mãi đến ngày 12-6 mới có một đoàn khách đến làm việc, nhưng là cho các đơn hàng dự kiến sản xuất từ... tháng 1-2027. Còn quý 4 năm nay vẫn hoàn toàn trống trơn.
"Đây là rủi ro cực kỳ lớn cho ngành may nói chung. Lãnh đạo Tập đoàn đã phải trực tiếp xuống làm việc vì chưa rõ kế hoạch quý 4 sẽ đi về đâu," bà Hoa chia sẻ thẳng thắn.
Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 48-49 tỷ USD trong năm 2026, ngành dệt may cần đạt kim ngạch bình quân 4,31-4,46 tỷ USD/tháng trong 7 tháng cuối năm, trong khi tháng Năm vừa qua mới chỉ đạt gần 4 tỷ USD. Đây là bài toán không dễ giải.
Dù vậy, ông Hoàng Mạnh Cầm vẫn giữ thái độ thận trọng lạc quan: với kết quả xuất khẩu tích cực trong 5 tháng đầu năm, năng lực quản trị rủi ro và chi phí sản xuất cạnh tranh, Việt Nam vẫn là điểm đến uy tín của các nhà mua hàng Mỹ.
Về chiến lược dài hạn, Vinatex xác định không chạy theo tăng trưởng quy mô đơn thuần mà tập trung nâng cao hiệu quả theo chiều sâu. Tập đoàn đang đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái sản xuất xanh - thông minh - tuần hoàn, triển khai đo lường dấu chân carbon, đầu tư điện mặt trời áp mái và ứng dụng tự động hóa trong sản xuất. Các đơn vị thành viên như Hòa Thọ, Dệt May Huế, Phong Phú đang từng bước xây dựng mô hình nhà máy thông minh, đáp ứng tiêu chuẩn ESG của các thương hiệu toàn cầu - được xem là nền tảng tăng trưởng bền vững cho giai đoạn 2026-2030.
Trước mắt, ưu tiên số một của toàn ngành là hoàn thành đơn hàng tháng 7 và tháng 8-2026 bằng đường biển, đúng hạn, đúng chất lượng đồng thời chạy đua tìm kiếm đơn hàng quý 4-2026 trong bối cảnh thị trường vẫn còn nhiều ẩn số chưa được giải đáp.
Theo TTXVN
