Sau khi Australia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm người dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Instagram, Facebook, TikTok và YouTube (tháng 12-2025), nhiều quốc gia đang cân nhắc theo bước Australia.
Thực chất, hiệu quả của việc cấm trẻ em và một bộ phận thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội vẫn gây tranh cãi trong giới chuyên gia. Những người ủng hộ coi đây là bước đi cần thiết trước tình trạng sức khỏe tâm thần của giới trẻ ngày càng xấu đi, trong khi các ý kiến phản biện cho rằng bằng chứng khoa học chưa đủ thuyết phục và cần một cách tiếp cận tinh tế hơn.
Lập luận nổi bật đến từ nhà tâm lý học Mỹ Jonathan Haidt. Trong cuốn sách bán chạy năm 2024 mang tên “Thế hệ âu lo”, ông cho rằng việc trẻ em dành quá nhiều thời gian nhìn vào màn hình, nhất là mạng xã hội, đang tái cấu trúc não bộ và gây ra một đại dịch bệnh tâm thần. Theo Haidt, những thay đổi trong hành vi xã hội, giấc ngủ và khả năng tập trung của trẻ em trùng khớp với thời kỳ điện thoại thông minh và mạng xã hội bùng nổ.
Lập luận này nhận được sự đồng tình của một bộ phận giới nghiên cứu tại Australia. Ông Michael Noetel, nhà khoa học tại Đại học Queensland, cho rằng: Những tác động nhỏ trên hàng tỷ người dùng sẽ cộng hưởng thành vấn đề lớn... Một nghiên cứu do ông Noetel dẫn đầu, từng công bố trên tạp chí Psychological Bulletin, tổng hợp hơn 100 công trình toàn cầu và chỉ ra một vòng luẩn quẩn: việc sử dụng màn hình quá mức, nhất là mạng xã hội và trò chơi điện tử, liên quan tới các vấn đề tâm lý và chính sự căng thẳng đó lại khiến trẻ tìm đến màn hình nhiều hơn.
Ở châu Âu, số cảnh báo khoa học cũng đang gia tăng. Tuần trước, Cơ quan Y tế công cộng Pháp (ANSES) kết luận, mạng xã hội gây ra nhiều tác động tiêu cực đối với thanh thiếu niên, nhất là bé gái, dù không phải nguyên nhân duy nhất khiến sức khỏe tâm thần suy giảm. Trong bối cảnh đó, Pháp đang thảo luận các dự luật nhằm cấm trẻ dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội. Tại Anh, ngày 19-1, Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố “cần làm nhiều hơn để bảo vệ trẻ em” trên không gian mạng, sau khi khoảng 60 nghị sĩ Công đảng kêu gọi ban hành lệnh cấm tương tự Australia.
Tuy nhiên, phe phản biện cảnh báo bằng chứng khoa học vẫn chưa đủ thuyết phục để biện minh cho một lệnh cấm toàn diện. Theo nhà tâm lý học Canada Candice Odgers, mối liên hệ giữa mạng xã hội và khủng hoảng tâm lý phức tạp hơn nhiều, chịu ảnh hưởng từ gia đình, trường học, bất bình đẳng xã hội và những cú sốc như đại dịch.
Ngay tại Australia, những kết quả nghiên cứu cũng không hoàn toàn đồng thuận. Ông Ben Singh, Đại học Adelaide, theo dõi hơn 100.000 thanh thiếu niên trong 3 năm và nhận thấy những người có sức khỏe tinh thần kém nhất thuộc 2 nhóm: sử dụng mạng xã hội quá nhiều (hơn 2 giờ mỗi ngày) hoặc hoàn toàn không sử dụng. Nhóm dùng ở mức độ vừa phải có kết quả tốt nhất. Đáng chú ý, việc bị cấm hoàn toàn được cho là gây hại nhiều nhất đối với các bé trai ở độ tuổi thiếu niên muộn, khi mạng xã hội còn đóng vai trò kết nối và khẳng định bản thân. Theo cơ quan an toàn trực tuyến của Australia, các công ty công nghệ đã chặn khoảng 4,7 triệu tài khoản của người dưới 16 tuổi kể từ khi quy định được ban hành. Con số cho thấy quy mô của vấn đề nhưng chưa nói lên được điều quan trọng nhất: liệu đời sống tinh thần của trẻ em có thực sự được cải thiện hay không?
VIỆT LÊ
