TPHCM đang dần định hình vai trò kép trong đời sống mỹ thuật: vừa là điểm đến của các tổ chức nghệ thuật quốc tế, vừa là “nơi trở về” của nhiều bộ sưu tập giá trị. Với vị thế đó, TPHCM từng bước trở thành cầu nối, đưa nghệ sĩ Việt Nam vươn ra toàn cầu, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyên nghiệp hóa của thị trường mỹ thuật trong nước.
Từ hội nhập đến lan tỏa
Việc họa sĩ Bùi Tiên tham gia Tokyo Art Fair, một hội chợ nghệ thuật đương đại uy tín hàng đầu châu Á, đã tạo dấu ấn đáng chú ý. Được TomuraLee gallery (phường An Khánh, TPHCM) giới thiệu, sự xuất hiện của nữ họa sĩ sinh năm 1993 này không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của các gallery trong nước - những “cầu nối” đưa nghệ sĩ Việt ra quốc tế. Dù đơn vị này từng đưa nghệ sĩ tham gia các hội chợ nghệ thuật tại Fukuoka, Osaka, song sự kiện ở Tokyo mới là sân chơi có tầm vóc và sức lan tỏa lớn hơn.
Được trưng bày ngay khu vực trung tâm Tokyo Art Fair, những tác phẩm của Bùi Tiên gây chú ý nhờ ngôn ngữ tạo hình riêng biệt, kết hợp chất liệu lụa, bảng màu hoài cổ và cảm hứng từ mỹ thuật cung đình, nhất là hình tượng rồng. Phản hồi tích cực từ giới chuyên môn và nhà sưu tập quốc tế và những lời mời hợp tác, triển lãm sau sự kiện cho thấy tiềm năng tiếp cận sâu hơn của nghệ thuật Việt Nam với thị trường toàn cầu.
TPHCM cũng ghi nhận sự hiện diện ngày càng rõ của các tổ chức nghệ thuật quốc tế. Bảo tàng Nghệ thuật Quang San vừa đón đoàn giám tuyển từ Renaissance Society (Đại học Chicago, Mỹ) đến làm việc, mở ra những trao đổi chuyên sâu về bảo tàng học và nghệ thuật đương đại.
Trước đó, cuối năm 2025, Hội chợ Triển lãm Mỹ thuật quốc tế VIA mùa 2 được tổ chức thành công theo mô hình Hotel Art Fair (trưng bày tranh nghệ thuật trong không gian của các khách sạn cao cấp), xu hướng phổ biến tại nhiều trung tâm nghệ thuật lớn. Việc TPHCM là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai mô hình này cho thấy sức hút của thị trường, đồng thời đánh dấu bước thử nghiệm quan trọng, tiệm cận các chuẩn mực giao dịch nghệ thuật chuyên nghiệp.
“Nơi trở về” của di sản
Không chỉ là điểm đến của các dòng chảy nghệ thuật đương đại, TPHCM còn là “nơi trở về” của nhiều bộ sưu tập mỹ thuật giá trị. Đầu năm 2026, công chúng có cơ hội thưởng lãm bộ sưu tập “Từ Mỹ thuật Đông Dương đến Mỹ thuật Gia Định (1925 - 1975)” do ông bà Lê Tất Luyện - Thụy Khuê hiến tặng Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM, gồm 34 tác phẩm của Lê Phổ, Vũ Cao Đàm, Bùi Xuân Phái, Tạ Tỵ, Đinh Cường…
Đây là lần hiến tặng thứ ba của ông bà, sau các bộ sưu tập năm 2018 và 2023. Trước đó, bảo tàng đã tiếp nhận 236 tác phẩm và tư liệu quý của họa sĩ Lê Bá Đảng. Việc liên tiếp đón nhận những bộ sưu tập quý cho thấy niềm tin ngày càng được củng cố với thiết chế công lập trong việc bảo quản, phát huy giá trị di sản nghệ thuật.
Tiếp nối dòng chảy đó, Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM vừa tiếp nhận 229 tác phẩm do Hội Mỹ thuật Việt Nam chuyển giao, đa dạng về đề tài và chất liệu như sơn dầu, sơn mài, lụa, đồ họa… sáng tác trong giai đoạn 2000 - 2020. Sự bổ sung này góp phần hoàn thiện bộ sưu tập mỹ thuật đương đại, tạo thêm điều kiện cho công chúng tiếp cận đa dạng hơn với đời sống sáng tạo trong nước.
Từ góc độ chuyên môn, việc các nhà sưu tập lựa chọn “trao gửi” tác phẩm cho bảo tàng công lập không chỉ mang ý nghĩa bổ sung hiện vật, mà còn là thước đo về uy tín, năng lực bảo tồn và phát huy giá trị. Xa hơn, điều này góp phần định hình TPHCM như một trung tâm lưu giữ và kết nối di sản mỹ thuật Việt Nam trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, để duy trì và phát triển vị thế này, thành phố vẫn cần hoàn thiện nhiều vấn đề như: đầu tư đồng bộ hạ tầng bảo tàng; xây dựng cơ chế minh bạch cho hoạt động sưu tập, hiến tặng; phát triển đội ngũ giám tuyển, quản lý nghệ thuật có tính chuyên nghiệp cao.
TPHCM đang từng bước hình thành một hệ sinh thái mỹ thuật năng động, nơi hội tụ, kết nối, lan tỏa và cũng là bệ phóng cho nghệ sĩ Việt bước ra thế giới. Trong tương lai gần, thành phố hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm mỹ thuật có tầm ảnh hưởng trong khu vực.
HỒNG DƯƠNG
