Kết thúc quý I/2026, ngân sách Nhà nước ghi nhận mức thặng dư khoảng 299,3 nghìn tỷ đồng, trong bối cảnh tổng thu duy trì tiến độ tích cực và vượt chi, dù áp lực chi ngân sách gia tăng đáng kể so với cùng kỳ năm trước.
Theo công bố của Bộ Tài chính, riêng tháng 3/2026, thu ngân sách Nhà nước ước đạt 228,1 nghìn tỷ đồng. Lũy kế 3 tháng đầu năm, tổng thu đạt khoảng 829,4 nghìn tỷ đồng, tương đương 32,8% dự toán và tăng 11,4% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong đó, thu nội địa tiếp tục là trụ cột với 740,7 nghìn tỷ đồng, tăng 12,5% và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu. Tuy nhiên, so với mức tăng trưởng cao của cùng kỳ năm trước, tốc độ này đã có dấu hiệu chậm lại, phản ánh động lực từ các nguồn thu trong nước đang suy yếu.
Thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 77,4 nghìn tỷ đồng, tăng 7,6%, trong khi thu từ dầu thô đạt 11,2 nghìn tỷ đồng, giảm 15,8% do biến động giá dầu thế giới và sản lượng thanh toán giảm.
Bối cảnh kinh tế quốc tế còn nhiều bất ổn, đặc biệt là căng thẳng địa chính trị khiến chi phí đầu vào gia tăng, đã tác động không nhỏ đến nguồn thu ngân sách. Bên cạnh đó, việc triển khai các chính sách miễn, giảm thuế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và kích cầu tiêu dùng cũng làm giảm nguồn thu trong ngắn hạn.
Ở chiều chi, ngân sách Nhà nước trong tháng 3 ước đạt 219,1 nghìn tỷ đồng. Lũy kế quý I, tổng chi đạt 530,1 nghìn tỷ đồng, tương đương 16,8% dự toán và tăng 23,1% so với cùng kỳ năm trước.
Cơ cấu chi tiếp tục tập trung vào đầu tư phát triển và bảo đảm an sinh xã hội. Chi đầu tư phát triển đạt khoảng 116,1 nghìn tỷ đồng, với tỷ lệ giải ngân 11,5% kế hoạch Thủ tướng giao - cao hơn mức 9,7% của cùng kỳ năm trước, cho thấy tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đã được cải thiện.
Chi thường xuyên đạt 20,8% dự toán, bảo đảm duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và triển khai các chính sách xã hội.
Nhờ thu vượt chi, ngân sách Nhà nước trong quý I đạt thặng dư gần 300 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, mức thặng dư này được đánh giá chưa thực sự bền vững khi vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn thu nội địa, đặc biệt là các khoản thuế.
Trong bối cảnh các chính sách giảm thuế tiếp tục được duy trì để hỗ trợ nền kinh tế và ổn định thị trường năng lượng, áp lực cân đối ngân sách trong thời gian tới có thể gia tăng, đặt ra yêu cầu điều hành tài khóa linh hoạt và thận trọng hơn.
Trong quý I/2026, ngân sách trung ương đã phát hành khoảng 80,1 nghìn tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, với kỳ hạn bình quân hơn 10 năm và lãi suất khoảng 4,06%/năm, góp phần bổ sung nguồn lực cho đầu tư phát triển.
Đồng thời, ngân sách đã sử dụng nguồn dự phòng để xử lý các nhiệm vụ cấp bách, hỗ trợ an sinh xã hội và khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh. Đáng chú ý, Chính phủ đã bổ sung 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu nhằm giảm tác động từ biến động giá năng lượng.
Theo đánh giá của Bộ Tài chính, công tác điều hành ngân sách trong quý I tiếp tục bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều yếu tố bất định, việc duy trì sự ổn định và bền vững của ngân sách vẫn sẽ là thách thức trong các quý tiếp theo.
Văn Tùng
