Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị số 27/CT-TTg về tăng cường quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng và thúc đẩy giải ngân vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Theo Chỉ thị, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, đồng thời là thời điểm chuyển tiếp quan trọng sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Vì vậy, việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA và đẩy nhanh tiến độ giải ngân được xác định là một trong những động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn vay nước ngoài.

Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính, đến ngày 15/6/2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công từ nguồn nước ngoài mới đạt 9,99% kế hoạch được giao. Trong đó, các địa phương giải ngân đạt 9,37%, các bộ, ngành đạt 10,79%, còn tỷ lệ giải ngân vốn cho vay lại của địa phương chỉ đạt 8,98%. Đáng chú ý, vẫn còn nhiều bộ, ngành và địa phương chưa giải ngân được đồng vốn nào.

Chính phủ cho rằng tình trạng chậm giải ngân chủ yếu xuất phát từ những tồn tại kéo dài trong khâu chuẩn bị đầu tư như chậm giải phóng mặt bằng, kéo dài đấu thầu, điều chỉnh thiết kế nhiều lần, năng lực quản lý dự án hạn chế, dẫn đến phải điều chỉnh chủ trương đầu tư hoặc hiệp định vay, làm ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Để khắc phục tình trạng này, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị và phê duyệt dự án sử dụng vốn ODA, bảo đảm việc phân bổ vốn tập trung, có trọng tâm, ưu tiên các dự án quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm và các công trình có khả năng tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Các cơ quan được yêu cầu rà soát toàn diện nhu cầu vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính, khả năng trả nợ, khả năng hấp thụ vốn và tính khả thi của từng dự án trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Chỉ thị cũng nhấn mạnh nguyên tắc không đề xuất các khoản vay hoặc dự án chưa thực sự cần thiết, hiệu quả thấp, thiếu tính khả thi, chưa xác định rõ nguồn vốn đối ứng hoặc có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí. Đồng thời, người đứng đầu bộ, ngành và địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ và Thủ tướng về hiệu quả quản lý, sử dụng vốn ODA cũng như tiến độ thực hiện các chương trình, dự án.

Đối với công tác giải ngân, Chính phủ yêu cầu phân loại dự án theo tiến độ thực hiện để ưu tiên bố trí vốn cho những dự án giải ngân tốt, dự án sắp hoàn thành hoặc sắp hết thời hạn giải ngân theo hiệp định vay. Các dự án chưa đủ điều kiện triển khai sẽ không được bố trí vốn, đồng thời các đơn vị để xảy ra tình trạng chậm giải ngân kéo dài có thể bị xem xét không phê duyệt dự án mới.

Các bộ, ngành và địa phương cũng phải khẩn trương hoàn tất thủ tục đầu tư, xây dựng, bảo đảm nguồn vật liệu và bố trí đầy đủ vốn đối ứng nhằm tạo khối lượng thi công để giải ngân đúng tiến độ. Những vướng mắc phát sinh cần được xử lý ngay theo thẩm quyền hoặc kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền, tránh tình trạng né tránh trách nhiệm gây ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Đối với các dự án giải ngân thấp trong nhiều năm hoặc phải gia hạn hiệp định vay nhiều lần, người đứng đầu cơ quan chủ quản phải trực tiếp chỉ đạo rà soát nguyên nhân, xác định trách nhiệm và xây dựng phương án xử lý cụ thể.

Bên cạnh đó, Thủ tướng yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra toàn bộ quá trình lựa chọn dự án, phân bổ vốn, triển khai và giải ngân nhằm bảo đảm sử dụng vốn đúng mục đích, công khai, minh bạch và hiệu quả. Các hành vi tham nhũng, tiêu cực, thông thầu, nâng khống tổng mức đầu tư, gây thất thoát, lãng phí phải được phát hiện và xử lý nghiêm.

Kết quả giải ngân sẽ trở thành một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể và cá nhân. Các chủ đầu tư, ban quản lý dự án hoặc tổ chức, cá nhân cố tình làm chậm tiến độ hoặc để xảy ra thất thoát, lãng phí sẽ bị kiểm điểm và xử lý theo quy định.

Chỉ thị cũng giao Bộ Tài chính chủ động làm việc với các nhà tài trợ để đơn giản hóa thủ tục giải ngân vốn ODA, đồng thời tăng cường theo dõi, đôn đốc tiến độ triển khai các chương trình, dự án, kịp thời đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn và nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, sử dụng nguồn vốn vay nước ngoài.

Mục tiêu Chính phủ đặt ra là bảo đảm giải ngân đạt 100% kế hoạch vốn đầu tư công hằng năm, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn 2026-2030.

Văn Tùng