(ĐTTCO) - Một tuần sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng nổ, Trung Đông đã trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng địa chính trị nghiêm trọng nhất trong nhiều năm qua.
Một tuần chiến sự khốc liệt
Cuộc chiến bắt đầu khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran, với mục tiêu làm suy yếu năng lực quân sự của Tehran. Các đợt không kích liên tiếp đã phá hủy nhiều căn cứ không quân, cơ sở quân sự và hệ thống phòng thủ của Iran.
Theo Hội Chữ thập Đỏ Iran, hơn 1.300 người đã thiệt mạng chỉ trong tuần đầu giao tranh. Một trong những sự kiện gây chấn động nhất là việc Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng trong một cuộc tấn công, cùng với nhiều quan chức cấp cao trong bộ máy lãnh đạo.
Lầu Năm Góc cho biết lực lượng không quân và hải quân Iran đã bị tổn thất nghiêm trọng. Washington và Tel Aviv tin rằng họ đang nhanh chóng giành ưu thế trên không, với khả năng kiểm soát phần lớn không phận Iran trong thời gian tới.
Tuy nhiên, Tehran không đứng yên. Iran đã phát động hàng loạt cuộc tấn công trả đũa bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào Israel cũng như các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực.
Những cuộc tấn công này đã khiến 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại Kuwait, trong khi ít nhất 11 người ở Israel tử vong do các đợt pháo kích và tên lửa. Nhiều cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng tại khu vực Vùng Vịnh cũng bị ảnh hưởng.
Xung đột lan rộng khắp khu vực
Chỉ trong vài ngày, cuộc chiến đã nhanh chóng vượt ra khỏi lãnh thổ Iran và Israel. Iran đã tấn công các mục tiêu quân sự của Mỹ tại Kuwait, Qatar, Bahrain, Jordan và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Một số cuộc tấn công cũng gây thiệt hại cho các sân bay, khách sạn và cơ sở dầu khí.
Một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Iran cũng nhằm vào căn cứ không quân của Anh tại đảo Síp ở Địa Trung Hải. London cho biết đã chặn được nhiều thiết bị bay khác trước khi chúng gây thiệt hại.
Tại khu vực Caucasus, các thiết bị bay không người lái của Iran rơi xuống Azerbaijan, làm gia tăng căng thẳng với quốc gia này. Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev tuyên bố quân đội nước này đã được lệnh chuẩn bị các biện pháp trả đũa nếu lãnh thổ tiếp tục bị đe dọa.
Trong khi đó, một tên lửa Iran hướng về Thổ Nhĩ Kỳ đã bị tàu chiến Mỹ bắn hạ trên không phận quốc tế. Ankara cũng đang phải đối mặt với làn sóng người Iran chạy sang nước này để tránh các đợt oanh tạc.
Tại Đông Địa Trung Hải, giao tranh lan sang Liban sau khi lực lượng Hezbollah - đồng minh thân cận của Iran - tiến hành các cuộc tấn công vào Israel. Đáp lại, Israel mở các đợt không kích mạnh vào miền Nam và Đông Liban, bao gồm khu vực gần thủ đô Beirut.
Theo Bộ Y tế Liban, các cuộc tấn công đã khiến ít nhất 123 người thiệt mạng trong vài ngày đầu. Chính phủ Liban hiện tìm cách kiềm chế Hezbollah nhằm tránh việc đất nước bị cuốn sâu hơn vào cuộc chiến.
Ở Nam Á, tình hình cũng trở nên nhạy cảm khi một tàu ngầm Mỹ đánh chìm một chiến hạm Iran gần Sri Lanka ngày 4-3. Chính phủ Sri Lanka ngay lập tức kêu gọi các bên kiềm chế, nhấn mạnh nước này không muốn trở thành nạn nhân của cuộc chiến.
Phép thử với các đồng minh
Xung đột cũng đang thử thách mối quan hệ giữa Mỹ với nhiều đồng minh phương Tây. Ban đầu, Anh, Pháp và Italy tỏ ra thận trọng trước chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, khi căng thẳng leo thang, các nước châu Âu đã tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông nhằm bảo vệ công dân và lợi ích của mình.
Quan hệ giữa Mỹ và Anh xuất hiện những bất đồng khi London từ chối cho Washington sử dụng toàn bộ các căn cứ quân sự của Anh trong khu vực. Sau đó, Anh chỉ cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ này cho các hoạt động phòng thủ hạn chế.
Mâu thuẫn còn rõ rệt hơn giữa Mỹ và Tây Ban Nha. Madrid đã từ chối cho Washington sử dụng 2 căn cứ quân sự chung vốn đóng vai trò quan trọng trong các chiến dịch tại Trung Đông. Đáp lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo có thể đình chỉ quan hệ thương mại với Tây Ban Nha nếu nước này không hợp tác.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu cũng thể hiện sự đoàn kết khi nhiều nước cam kết hỗ trợ bảo vệ Cộng hòa Síp trước nguy cơ chiến sự lan rộng.
Ở phía bên kia, Iran cũng gặp khó khăn trong việc duy trì quan hệ với các nước Arab vùng Vịnh. Dù có quan hệ thương mại lâu đời, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng tại Bahrain, Kuwait, Qatar và UAE đã làm xói mòn niềm tin giữa Tehran với các nước láng giềng.
Các cường quốc theo dõi sát sao
Ngoài khu vực Trung Đông, nhiều cường quốc cũng đang theo dõi sát tình hình. Trung Quốc đã cử đặc phái viên tới khu vực để thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao, kêu gọi Mỹ và Iran ngừng các hoạt động quân sự và quay lại bàn đàm phán. Bắc Kinh đặc biệt lo ngại về tác động của cuộc chiến đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, bởi Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới.
Nga, một đối tác quan trọng của Iran, được cho là đã cung cấp một số thông tin tình báo cho Tehran. Tuy nhiên, Moskva vẫn giữ khoảng cách nhất định với cuộc xung đột. Điện Kremlin cho biết Tổng thống Vladimir Putin đã gửi thư chia buồn sau cái chết của Lãnh tụ Tối cao Iran nhưng khẳng định Nga không tham gia vào chiến sự.
Thị trường thế giới rung lắc mạnh
Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu của thế giới, trở thành tâm điểm lo ngại khi Iran tuyên bố đóng cửa tuyến hàng hải này. Dù sau đó Tehran phủ nhận kế hoạch phong tỏa hoàn toàn, nhưng chỉ riêng nguy cơ gián đoạn cũng đủ khiến giá dầu tăng vọt.
Đến ngày 6-3, giá dầu đã vượt 90 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 9-2023. Nhiều cơ sở dầu khí tại Saudi Arabia, Bahrain, Kuwait, Qatar và UAE cũng bị tấn công, gây thêm áp lực cho nguồn cung.
Giá xăng tại Mỹ tăng lên trung bình 3,32 USD mỗi gallon. Trước áp lực năng lượng, Washington thậm chí phải cấp miễn trừ tạm thời cho phép các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tiếp tục mua dầu từ Nga.
Thị trường chứng khoán toàn cầu cũng rung lắc mạnh. Phiên giao dịch ngày 6-3 chứng kiến các chỉ số lớn tại Mỹ và châu Âu đồng loạt giảm sâu. Chỉ số Nasdaq giảm 1,6%, trong khi Dow Jones và S&P 500 cùng mất khoảng 1,3%.
Giới đầu tư lo ngại cuộc chiến có thể khiến lạm phát quay trở lại, buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ phải trì hoãn kế hoạch cắt giảm lãi suất.
Trong khi đó, vàng tiếp tục được xem là nơi trú ẩn an toàn. Giá vàng thế giới chốt phiên ngày 6-3 ở mức 5.172 USD/ounce, tăng mạnh so với trước khi chiến sự bùng nổ và đã tăng gần 20% từ đầu năm.
Tương lai vẫn đầy bất định
Sau 1 tuần giao tranh, chưa có dấu hiệu cho thấy cuộc chiến sẽ sớm kết thúc. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ không đàm phán trừ khi Iran chấp nhận đầu hàng vô điều kiện. Ngược lại, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định Tehran sẽ không bao giờ khuất phục.
Những tuyên bố cứng rắn từ cả hai phía khiến triển vọng ngoại giao trở nên mờ mịt. Trong khi đó, cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cũng đặt Iran trước một quá trình chuyển giao quyền lực phức tạp.
Giới quan sát nhận định tuần đầu tiên của cuộc chiến chỉ là khởi đầu của một giai đoạn biến động khó lường. Nếu các bên không tìm được lối thoát ngoại giao, cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran có nguy cơ trở thành cuộc khủng hoảng lớn nhất tại Trung Đông trong nhiều thập niên.
Vĩnh Cẩm (TTXVN)
