Ngày nay, nhiều người cao tuổi không sống cùng con cháu, không nương tựa gia đình mà chủ động lựa chọn viện dưỡng lão làm nơi an trú cuối đời. Ở đó, họ sống một tuổi già khác biệt: được chăm sóc y tế thường xuyên, có bạn già đồng trang lứa, và trên hết là không trở thành gánh nặng cho gia đình.

An trú trong viện dưỡng lão

Mỗi buổi sáng, khoảng sân rộng của Viện dưỡng lão Tâm An (TPHCM) trở thành nơi tắm nắng của gần 50 cụ già đến từ TPHCM và các tỉnh lân cận. Các cụ vận động nhẹ nhàng theo hướng dẫn của nhân viên chăm sóc, nhiều người ngồi trên xe lăn thư giãn trong không gian trong lành.

Thỉnh thoảng, một số cụ bỏ vị trí đi lang thang hái hoa hoặc lẩm nhẩm những lời khó hiểu. “Ba đi đâu vậy ba, vào đây kể chuyện cho con nghe đi”, chị Mai Thị Thu Hà, Quản lý Viện dưỡng lão Tâm An, chạy theo một ông cụ bị sa sút trí tuệ, không phân định được thời gian và không gian.

Ở Viện dưỡng lão Tâm An, các cụ già đều được gọi bằng “ba” và “má”. Tuổi già không còn minh mẫn, giữa đêm nhiều cụ tìm cách vượt rào, trèo tường hoặc cứ đi lại loanh quanh chứ không chịu ngủ. Các nhân viên của viện dưỡng lão phải dỗ ngọt suốt cả tiếng đồng hồ, cụ mới về phòng. Ngày hôm sau, khi tỉnh táo, nhận ra mình đã làm phiền các nhân viên, cụ viết thư xin lỗi rồi nhét vào khe cửa nơi chị Hà và đồng nghiệp làm việc.

“Sống cùng các cụ ở viện dưỡng lão, chúng tôi thuộc tính nết và sở thích của từng cụ nhờ mỗi ngày đều tâm sự và nghe các cụ kể chuyện. Người già rất cô đơn, họ mong được giao tiếp và chia sẻ, chúng tôi chỉ ngồi lắng nghe là các cụ đã hạnh phúc rồi. Mỗi người có một chuyện đời khác biệt. Đặc biệt, với những cụ bị sa sút trí tuệ, họ ít nhắc đến con cái nhưng rất hay nhớ thời thơ ấu và rất nhớ mẹ”, chị Hà chia sẻ.

Nhiều năm qua, bà Nguyễn Thị Thềm (80 tuổi, ngụ TPHCM) mắc bệnh cao huyết áp, phải nằm viện suốt thời gian dài trước khi chuyển đến sống ở viện dưỡng lão. Mặc dù ở cùng với người con cả, nhưng bà chỉ làm bạn với chiếc tivi và 4 bức tường cô quạnh. Các con vẫn phải làm việc, cháu nhỏ đi học cả ngày, trong khi sức khỏe của bà Thềm hay chuyển biến đột ngột. Lo lắng không thể chăm lo chu đáo cho sức khỏe của mẹ, con bà Thềm quyết định tìm đến viện dưỡng lão cách nhà chưa đến 10km.

“Các con nói rằng nơi này tốt như bệnh viện, có nhân viên y tế chăm sóc, không gian dễ chịu lắm. Và đúng vậy thật! Ở đây rộng rãi, tinh thần tôi thoải mái vì có việc để làm, như gieo trồng rau củ, đánh cầu lông, tập thể dục vui lắm. Khi nào các con nhớ thì đón tôi về, nhưng tối phải chở vào lại viện dưỡng lão thì tôi mới yên tâm. Mới hôm trước, tôi ngất xỉu giữa khuya, chân tay co quắp, nếu không có nhân viên ở đây phát hiện và sơ cứu kịp thời thì chắc tôi cũng thập tử nhất sinh rồi. Nếu ở nhà một mình, tôi không biết chuyện gì xảy ra”, bà Thềm tâm sự.

Ông Bùi Thanh Nghĩa (94 tuổi, từng là giám đốc một công ty tại TPHCM) khá hài lòng với sự nghiệp của bản thân cũng như con cái. Thế nhưng, các con ông cũng đều đã già, có gia đình và sự nghiệp riêng, có người định cư ở nước ngoài. Ngôi nhà rộng thênh thang chỉ có một mình ông sống.

Sau một thời gian, ông quyết định cùng con tham quan các viện dưỡng lão tại TPHCM để nương nhờ tuổi già. “Ngày 27-9-2024, con tôi chở tôi đến Viện dưỡng lão Tâm An. Tôi đi một vòng ngắm nghía rồi quyết định ở lại luôn. Ở đây không buồn tẻ, các cháu (nhân viên - PV) trẻ trung và nhiệt tình, tổ chức sinh nhật cho tôi vui lắm, ông Nghĩa kể.

An nhàn ở trung tâm bảo trợ

Trung tâm Bảo trợ xã hội Chánh Phú Hòa (TPHCM) là đơn vị tiếp nhận, quản lý, nuôi dưỡng, chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật, người tâm thần… neo đơn không nơi nương tựa. Hiện Trung tâm Bảo trợ xã hội Chánh Phú Hòa đang quản lý và chăm sóc 332 người cao tuổi. Ông Nguyễn Văn Thạch, Giám đốc Trung tâm Bảo trợ xã hội Chánh Phú Hòa, cho biết, tại trung tâm, người cao tuổi được hưởng chế độ rất cao và chăm sóc đầy đủ cả về vật chất lẫn tinh thần.

Ngoài đảm bảo chế độ chăm sóc sức khỏe và khẩu phần ăn đầy đủ cho các cụ, cuối tuần trung tâm còn tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ giữa các khu. “Nhiều cụ đã xác định đây là nhà, không muốn rời xa”, ông Thạch cho biết.

Có “thâm niên” 14 năm ở trung tâm, bà Nguyễn Thị Thanh (89 tuổi, quê Gia Lai) chia sẻ, sau khi vào trung tâm ở được 1-2 tháng, bà thấy mình thật may mắn khi được người khác chăm sóc. Ở đây, bà được “ăn sang” đủ 3 bữa, có cả trái cây, sữa; bệnh thì được đi chăm sóc, nên bà không còn lo nghĩ gì về sau.

“Ban Giám đốc trung tâm xem chúng tôi như người nhà, thường xuyên thăm hỏi. Tôi bị bệnh tiểu đường, cao huyết áp, tim, thoái hóa khớp, trung tâm cấp thuốc điều trị cho tôi. Bây giờ có ra ngoài, về quê thì tôi cũng không có người thân, vì vậy tôi chọn ở đây luôn”, cụ Thanh chia sẻ.

Trước khi vào trung tâm, bà Trần Thị Vinh (72 tuổi, quê tỉnh Hà Tĩnh) làm tạp vụ, thợ hồ ở phường Thủ Đức, thu nhập không đảm bảo, lại không có chồng con nên cuộc sống rất bấp bênh. Bà cho hay, ở trung tâm, bà được ăn uống đầy đủ, khi bệnh có người chăm sóc, rồi còn được sinh hoạt văn nghệ, thể thao, được tham gia lao động nên cuộc sống không phải lo nghĩ nhiều như trước đây. “Nay tôi xác định ở đây luôn, không về nữa. Giờ tôi không còn nhớ mặt người thân ở quê, không con cái, có về thì cũng không có người chăm sóc lúc bệnh tật, lúc đó sẽ khổ lắm”, bà Vinh bày tỏ.

Theo các chuyên gia, về mặt xã hội, truyền thống văn hóa gia đình Việt Nam “trẻ cậy cha - già cậy con” là đạo hiếu nương tựa lẫn nhau giữa các thế hệ trong gia đình. Khi con còn nhỏ thì dựa vào cha mẹ để được nuôi dưỡng, lúc cha mẹ già thì con cháu sẽ phụng dưỡng. Hiếu nghĩa với cha mẹ là trụ cột của đạo đức gia đình, cả về nghĩa vụ và bổn phận.

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, dân số già hóa gia tăng sẽ tạo nên áp lực rất lớn cho gia đình. Khi đó, nếu chỉ dựa vào gia đình để chăm sóc người già là không thể đáp ứng được, mà cần cấu trúc phù hợp hơn về mô hình chăm sóc người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số.

Lo xa…

Vận động vợ con chuyển từ căn hộ chung cư xuống nhà dưới đất, anh Nguyễn Chí Đằng (52 tuổi, ngụ phường Thủ Đức, TPHCM) ưu tiên tối đa thời gian chăm sóc người cha bị di chứng chấn thương sọ não. Cha anh bị lẫn hoàn toàn, chuyện ăn uống và vệ sinh do con trai đảm nhận. Được chăm sóc kỹ lưỡng, nhưng vẫn có lần cha anh bị ngã trong nhà vệ sinh, gãy xương đùi.

Nhiều người khuyên anh Đằng nên gửi cha vào viện dưỡng lão để ông được chăm sóc chuyên nghiệp hơn, nhưng anh lắc đầu cho biết: cứ nghĩ đến việc đưa cha mình đến chỗ xa lạ, tôi rất khổ tâm. “Tôi đang tìm thuê hộ lý theo giờ nhưng cũng không thật sự yên tâm, phải có người ở nhà liên tục”, anh Đằng nói.

Mặc dù từ chối đưa cha đến viện dưỡng lão nhưng chính anh Đằng lại tìm hiểu về loại hình chăm sóc này, như một phương án cho tuổi già. Thấu hiểu sự vất vả khi chăm người cha ốm đau, anh không muốn con gái duy nhất của mình phải chịu những áp lực này. “Vợ chồng tôi sẽ dùng tiền để dành để vào viện dưỡng lão, các con vẫn đến thăm và đưa đón du lịch. Nước ngoài làm được, chúng ta cũng dần phải thích ứng”, anh Đằng tâm sự.

MINH NAM - MINH KHUÊ - CAO SƠN