Trong kỷ nguyên số, lợi thế cạnh tranh của một doanh nghiệp không còn nằm ở tài sản hữu hình, mà nằm ở tốc độ học tập của đội ngũ.

Đi nhiều nơi, từ những tập đoàn công nghệ hàng đầu tại Silicon Valley đến những nhà máy sản xuất tại Đức hay Nhật Bản, tôi nhận ra một mẫu số chung: Tầm vóc của một dân tộc hay một doanh nghiệp tỉ lệ thuận với số trang sách mà họ đọc mỗi ngày. Tại Việt Nam, tôi thường nghe các chủ doanh nghiệp phàn nàn: “Nhân viên giờ chỉ thích xem TikTok, ai mà đọc sách nữa!”.

Nhưng tôi nhìn nhận khác. Rào cản không phải ở sự lười biếng, mà ở cách chúng ta “định nghĩa” việc đọc. Năm 2026, văn hóa đọc phải là một chiến lược quản trị tri thức, nơi “vốn chữ” phải chuyển hóa thành “vốn tự có”.

Qua những chuyến đi thực tế, tôi đã quan sát cách các dân tộc biến việc đọc thành sức mạnh kinh tế:

Tại Nhật Bản - Triết lý Kaizen từ trang giấy: Tại các nhà máy Nhật, việc đọc không tách rời công việc. Họ áp dụng mô hình thảo luận nhóm dựa trên tài liệu kỹ thuật. Nhân viên đọc để tìm ra một cải tiến nhỏ nhất (Kaizen) cho dây chuyền. Đọc sách ở đây là để tối ưu hóa từng giây sản xuất.

Còn tại Hàn Quốc - “Palli-palli” và áp lực tăng trưởng: Các tập đoàn như Samsung coi sách là chỉ số đánh giá năng lực (KPI). Họ xây dựng những thư viện số khổng lồ mà ở đó, việc viết cảm nhận sách không phải là bài văn chương, mà là bản đề xuất: “Tôi sẽ áp dụng điều này vào dự án hiện tại như thế nào?”.

Tại Đức - Sự kỷ luật và “Deep Work”: Người Đức không đọc dàn trải. Họ đọc sâu, đọc chuyên ngành. Văn hóa đọc tại đây gắn liền với sự tinh xảo. Một kỹ sư Đức có thể dành hàng giờ đọc tài liệu nghiên cứu chỉ để tinh chỉnh một con ốc vít. Đó là sự bền vững từ gốc rễ tri thức.

Còn tại Ấn Độ - Tư duy “Jugaad” trong nghịch cảnh: Tôi ấn tượng với cách các startup Ấn Độ đọc sách để tìm giải pháp sáng tạo trong điều kiện nguồn lực hạn chế. Với họ, sách là "lối tắt" để tiếp cận tư duy quản trị toàn cầu khi không có đủ tài chính cho những khóa học đắt đỏ.

Trong hành trình điều hành doanh nghiệp, tôi không chỉ xây dựng tủ sách cho công ty mình mà còn mang sách đi tặng, đi nói chuyện tại các doanh nghiệp bạn. Tôi tin rằng mỗi cuốn sách tặng cho một cán bộ quản lý hay một đoàn viên thanh niên là một hạt mầm tư duy được gieo xuống.

Để văn hóa đọc tại Việt Nam thực sự “sống” được trong bối cảnh bận rộn, hệ thống giải pháp 4 trụ cột thực chiến như sau:

Hãy xóa bỏ định kiến đọc sách là phải ngồi lật từng trang. Đọc là nạp dữ liệu và cách thức nạp phải linh hoạt:

Tủ sách Micro-Learning: Đặt các kệ sách nhỏ tại pantry, bàn họp với các dòng sách "thực chiến" về kỹ năng và Case study.

Số hóa tri thức: Doanh nghiệp nên đầu tư tài khoản Audiobook (Fonos, Voiz FM) cho nhân viên kinh doanh nghe khi di chuyển. Đồng thời, xây dựng kho Bản tóm tắt nội bộ (One-page summary) giúp nắm bắt cốt lõi cuốn sách chỉ trong 5 phút.

Biến việc đọc thành quyền lợi, không phải bài tập về nhà.

Chỉ số Book-to-Action: Công ty sẽ không thưởng cho người đọc nhiều nhất, mà thưởng cho người có sáng kiến từ sách áp dụng vào công việc hiệu quả nhất. Một nhân viên kinh doanh đọc sách Marketing và giúp tăng tỷ lệ chốt đơn thêm 5% xứng đáng được vinh danh là “Đại sứ văn hóa đọc".

Liên minh tri thức: Với các doanh nghiệp nhỏ, hãy kết nối thành các cộng đồng liên kết để chia sẻ thư viện và workshop, giúp tiết kiệm chi phí nhưng vẫn đảm bảo nguồn tri thức dồi dào.

Tránh tình trạng đọc hình thức để lấy điểm. Hãy tích hợp việc học tập vào Kế hoạch phát triển cá nhân (IDP). Việc hoàn thành một cuốn sách chuyên môn nên là điều kiện cần để xét thăng tiến. Mỗi quý, hãy khảo sát "Sức khỏe tư duy" của đội ngũ: Nếu nhân viên chủ động tìm giải pháp hơn là đợi lệnh, đó là lúc văn hóa đọc đã thẩm thấu.

Văn hóa đọc trong doanh nghiệp Việt năm 2026 không phải là xây dựng một thư viện đẹp, tĩnh lặng hay nhiều sách. Nó phải là một "phòng thí nghiệm ý tưởng" náo nhiệt, nơi tri thức từ trang giấy được chuyển hóa ngay lập tức thành dòng tiền và sự hài lòng của khách hàng.

Đầu tư vào việc đọc sách là khoản đầu tư có lợi nhuận cao nhất và rủi ro thấp nhất. Tôi không mong đợi đội ngũ đọc xong sẽ thay đổi thế giới ngay lập tức, nhưng tôi tin sự tích lũy mỗi ngày sẽ tạo ra những bước nhảy vọt về chất.

“Đọc để sống sót, đọc để dẫn đầu, chứ không phải đọc để biết”. Hãy để tri thức từ trang sách trở thành sức mạnh thực tế trong mỗi quyết định kinh doanh.

(*) Chủ tịch HĐQT Saigon Books

Nguyễn Tuấn Quỳnh (*)