Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp cơ khí tại TPHCM đã mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ, tự động hóa và số hóa quy trình sản xuất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, để ngành cơ khí thực sự bứt phá và vươn sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp vẫn cần thêm những “trợ lực” đủ mạnh về vốn, thị trường và chính sách.
Mong dễ được tiếp cận vốn vay ưu đãi
Là chủ một doanh nghiệp tư nhân chuyên sản xuất thiết bị giàn khoan và container phục vụ ngành dầu khí, ông Nguyễn Đức Anh (phường Rạch Dừa, TPHCM) chia sẻ: ngành cơ khí đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, trong khi chu kỳ sản xuất kéo dài và tốc độ thu hồi vốn chậm. Chỉ riêng việc đầu tư hệ thống máy móc, thiết bị và công nghệ mới đã cần đến hàng chục tỷ đồng, một khoản không nhỏ với doanh nghiệp đơn lẻ.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đức Anh, các chương trình hỗ trợ vốn ưu đãi dành cho doanh nghiệp cơ khí hiện vẫn còn hạn chế và khó tiếp cận. “Doanh nghiệp rất cần một kênh hỗ trợ vốn phù hợp, đồng thời được kết nối trực tiếp với các nhà máy, doanh nghiệp có nhu cầu để đầu ra sản phẩm ổn định hơn”, ông đề xuất.
Thực tế, việc khó tiếp cận các chương trình hỗ trợ vốn vay ưu đãi không chỉ là băn khoăn của riêng ông Nguyễn Đức Anh mà còn của không ít doanh nghiệp khác trong ngành, kể cả với các chương trình kích cầu đầu tư của thành phố. Từ hơn 20 năm trước, TPHCM đã triển khai chương trình kích cầu đầu tư hỗ trợ lãi suất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp một số lĩnh vực.
Tuy nhiên, chương trình từng bị gián đoạn trong giai đoạn 2021-2022. Đến cuối năm 2023, HĐND TPHCM ban hành Nghị quyết 09, xác định rõ nhóm ngành, lĩnh vực và đối tượng được tham gia. Tiếp đó, tháng 7-2024, UBND TPHCM ban hành Quyết định 42, chính thức tái khởi động chương trình thông qua Công ty Đầu tư tài chính nhà nước TPHCM. Cơ khí là một trong những ngành được ưu tiên hỗ trợ.
Dù vậy, số doanh nghiệp tiếp cận thành công nguồn vốn này vẫn còn khá khiêm tốn. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí - điện TPHCM (HAMEE), trong hơn 350 hội viên hiện nay, tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn kích cầu chưa tới 5%.
Ông Huỳnh Kiều Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực HAMEE, đề nghị, cần có thêm cơ chế để doanh nghiệp dễ tiếp cận nguồn vốn ưu đãi hơn. Khi được tiếp sức về tài chính, doanh nghiệp mới mạnh dạn đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và đủ khả năng đón các đơn hàng lớn. Theo ông Sơn, bên cạnh vốn, doanh nghiệp cơ khí cũng rất cần những “đơn đặt hàng dẫn dắt” từ Nhà nước và các doanh nghiệp đầu tàu, thông qua hợp đồng khung hoặc cơ chế ưu tiên sử dụng sản phẩm nội địa. Đây sẽ là điểm tựa để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.
Một vấn đề quan trọng khác là cần thúc đẩy hình thành hệ sinh thái công nghiệp, tăng kết nối giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp trong nước; minh bạch nhu cầu linh kiện, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình sản xuất để doanh nghiệp nội có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Thêm những “cú hích” mới
Trong một cuộc trao đổi cùng các doanh nghiệp ngành cơ khí - điện TPHCM mới đây, TS Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế, nhận định: cơ hội của lĩnh vực công nghiệp nói chung và của các doanh nghiệp trong ngành cơ khí - điện nói riêng đang rất lớn, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa và đầu tư hạ tầng quy mô lớn.
Theo TS Võ Trí Thành, việc phát triển mạng lưới đường sắt đô thị tại TPHCM và Hà Nội đang mở ra cơ hội đặc biệt lớn cho ngành cơ khí trong nước. Đơn cử như Tập đoàn Trường Hải (THACO), ngoài việc tham gia tổng thầu tuyến metro số 2, còn đang đầu tư Tổ hợp công nghiệp đường sắt và cơ khí đa dụng quy mô 320ha tại phường Bình Cơ (TPHCM), thuộc khu công nghiệp chuyên ngành cơ khí và công nghiệp hỗ trợ rộng 786ha. Tổ hợp này dự kiến sản xuất nhiều thiết bị chuyên dụng phục vụ thi công metro như máy khoan hầm TBM, thiết bị lao dầm và thiết bị lắp đặt cấu kiện.
Ở góc độ chính sách, đầu tháng 4 năm nay, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 82/NQ-CP, thống nhất chủ trương xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm nhằm thể chế hóa các định hướng lớn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Chính phủ cơ bản thống nhất 2 nội dung chính sách do Bộ Công thương đề xuất, gồm khuyến khích sản xuất, chế tạo sản phẩm công nghiệp trọng điểm trong nước và phát triển công nghiệp hỗ trợ. Ngày 22-4, Bộ Công thương tiếp tục ban hành quyết định thành lập tổ soạn thảo và tổ biên tập dự án luật này.
Một thuận lợi khác là Việt Nam đang nổi lên như điểm đến hấp dẫn trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo TS Võ Trí Thành, nếu tận dụng tốt cơ hội, trong vài năm tới Việt Nam có thể hình thành từ 3-5 tập đoàn cơ khí lớn, đặc biệt trong lĩnh vực cơ khí chính xác - nền tảng cốt lõi của công nghiệp hóa và hiện đại hóa.
Ông Trần Thành Trọng, Phó Chủ tịch thứ nhất HAMEE, đại biểu HĐND TPHCM, cho biết sẽ kiến nghị thành phố đẩy mạnh sử dụng sản phẩm Việt Nam trong các công trình tại Việt Nam. Theo ông, chỉ khi có những chính sách tổng thể và đủ mạnh để tạo thị trường cho doanh nghiệp nội, ngành cơ khí Việt Nam mới có thể phát triển bền vững và lớn mạnh thực sự.
THANH DUNG - QUANG VŨ
