Sau 40 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam tạo nên bước chuyển lớn khi từ thiếu lương thực trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.
Tại tọa đàm “Giai cấp nông dân Việt Nam - 40 năm Đổi mới: Từ khát vọng trên đồng ruộng tới kỷ nguyên vươn mình”, do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức sáng 28-5 ở Hà Nội, nhiều chuyên gia cho rằng nông nghiệp đang xuất hiện nghịch lý mới: xuất khẩu tăng mạnh nhưng không ít nông dân vẫn khó sống bằng nghề nông.
Phát biểu tại tọa đàm, GS-TS Phạm Hồng Tung (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, thành tựu lớn nhất của đổi mới là trao lại quyền chủ động sản xuất cho người nông dân thông qua Khoán 100, Khoán 10. Từ một quốc gia đứng trước nguy cơ thiếu đói, Việt Nam đã trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới.
Tuy nhiên, theo GS-TS Phạm Hồng Tung, bài toán hiện nay không còn là “đủ ăn” mà là sinh kế bền vững cho nông dân. Thực tế tại nhiều địa phương đồng bằng Bắc bộ như Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng… nhiều diện tích ruộng bị bỏ hoang vì thu nhập từ nông nghiệp quá thấp, “người nông dân không ly hương nhưng bắt đầu ly nông”, ông nói.
Theo vị chuyên gia này, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, nông dân không thể chỉ dừng ở sản xuất nhỏ lẻ mà phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, sản xuất hàng hóa có truy xuất nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
TS Lê Doãn Hợp, nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông (trước đây), cũng cho rằng, sau 40 năm đổi mới, nông dân vẫn là lực lượng chịu nhiều thiệt thòi trong chuỗi sản xuất nông nghiệp. “Nông dân sản xuất ra nông sản thì nghèo mà thương lái, nhà buôn, doanh nghiệp lại giàu”, ông Lê Doãn Hợp nói.
Theo ông, Nhà nước cần tập trung hơn vào các chính sách hỗ trợ nông dân như vốn vay, giống mới, chuyển giao kỹ thuật, hạ tầng giao thông - thủy lợi - công nghệ thông tin và liên kết tiêu thụ nông sản.
Tại tọa đàm, TS Phùng Đức Tiến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông - lâm - thủy sản của Việt Nam vượt 70 tỷ USD, nhiều mặt hàng đã xuất khẩu tới khoảng 200 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Mặc dù đạt được kỳ tích như vậy, nông nghiệp Việt Nam vẫn đang đối diện áp lực rất lớn từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, già hóa lao động nông thôn...
Các chuyên gia nhận định, sau 40 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam cần một giai đoạn chuyển đổi mới, trong đó trọng tâm không chỉ là tăng sản lượng hay xuất khẩu, mà là giúp người nông dân sống được bằng nghề nông và hưởng lợi công bằng hơn trong chuỗi giá trị.
PHÚC VĂN
