Trên đỉnh tháp với vách kính bao quanh tứ phía của Đài Kiểm soát không lưu Nội Bài dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các kiểm soát viên không lưu đang tập trung cao độ nhìn vào màn hình máy tính với những chấm nhỏ có số hiệu những chuyến bay đang chầm chậm xếp hàng chờ di chuyển vào trung tâm bán kính Sân bay Nội Bài.
Cạnh đó, một kiểm soát viên không lưu đang trao đổi với phi công qua micro, rành rọt đọc huấn lệnh và nhập các thông số cơ bản của chuyến bay đi, đến hay cất, hạ cánh trong vùng trời Sân bay Nội Bài nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối an toàn hàng không.
Ở căn phòng cao tới 88m so với đất liền, tầm nhìn bao quát toàn bộ khu vực Sân bay Nội Bài, không khí làm việc giữa ngày Tết là thời điểm vất vả nhất bởi số lượng chuyến bay tăng cao. Tuy nhiên, với họ, những chuyến bay cất, hạ cánh an toàn, đưa mọi người về quê đoàn viên bên gia đình sau một năm làm việc xa quê hương là niềm vui, niềm hạnh phúc trọn vẹn.
Những cái đầu lạnh để “lái phi công”
Hơn 30 năm gắn bó với đặc thù nghề Kiểm soát không lưu, anh Bế Ngọc Dương, Phó Trưởng trung tâm Kiểm soát tiếp cận tại Sân bay Nội Bài (Công ty Quản lý bay miền Bắc-Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam) đang đi từng phòng để kiểm tra công việc của nhân viên trực điều hành.
Anh Dương cho biết đài kiểm soát tại sân được chia làm 3 bộ phận gồm: cấp phát huấn lệnh cho tổ lái trong quá trình điều hành máy bay trên đường dài; kiểm soát mặt đất; kiểm soát tại sân. Máy bay luôn phải chuyển qua 3 công đoạn dưới sự điều hành của không lưu, mỗi một công đoạn lại có một một tần số radar để quản lý. Ba bộ phận này được kết nối, đồng bộ chặt chẽ, đảm bảo cho máy bay từ khi nổ máy, lăn ra đường băng và cất cánh. Sau khi máy bay cất cánh thì việc điều hành được chuyển cho cơ quan kiểm soát tiếp cận.
“Bán kính điều hành tiếp cận Sân bay Nội Bài là 75km và Cơ sở kiểm soát tại sân chịu trách nhiệm về hoạt động điều hành bay trong vòng bán kính hơn 10km. Kiểm soát viên không lưu phải làm nhiệm vụ 24/24h, trong đó kíp trực tiếp cận 8 người, đài chỉ huy 12 người mỗi ca làm việc. Công tác điều hành bay được chia làm nhiều ca trực/ngày. Một kiểm soát viên không lưu có thời gian làm việc không quá 12 tiếng/ca trực, tuy nhiên thời gian làm việc thực tế của kiểm soát viên không lưu là khoảng 7-8 tiếng/ngày, mỗi phiên trực làm việc không quá 2 tiếng tại một vị trí điều hành. Vì vậy, ở Trung tâm kiểm soát tiếp cận hay đài không lưu đều có phòng để kiểm soát viên không lưu nghỉ ngơi, chơi thể thao, thư giãn,” anh Dương nói.
Anh Bế Ngọc Dương, Phó Trưởng trung tâm Kiểm soát tiếp cận tại Sân bay Nội Bài đang theo dõi quá trình một máy bay hạ cánh tại Nội Bài. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)
Theo anh Dương, hiện nay, năng lực tiếp thu trung bình của Sân bay Nội Bài là 35-40 chuyến/giờ, ngày thường hơn 600 chuyến bay cất, hạ cánh. Tuy nhiên, dịp cao điểm lễ Tết cao nhất là 42 chuyến cất, hạ cánh/giờ với khoảng hơn 720-740 chuyến/ngày và không thể cao hơn do năng lực tiếp thu, giãn cách 2 tàu bay phải cách nhau 3 dặm (khoảng 4,8km), đây là tiêu chuẩn phân cách thấp nhất trên thế giới, nhằm đảm bảo an toàn bay.
Những kiểm soát viên không lưu đã được biết đến nhiều hơn với những biệt danh khá kêu như “cảnh sát bầu trời” hay những người “lái phi công”.
“Máy bay khi về đến vùng kiểm soát bay Nội Bài sẽ bay vào những luồng cố định để giảm thiểu công việc cho kiểm soát viên không lưu và cả phi công, bảo đảm an toàn phân cách cho máy bay. Với hệ thống này, máy bay lệch khỏi tim đường bay cố định khoảng 2-3km là nhân viên không lưu phát hiện ra ngay. Tại Sân bay Nội Bài, khi đã làm luồng tốt, thông thường thời gian chờ để hạ cánh chỉ vài phút, ngoại trừ ảnh hưởng do yếu tố thời tiết. Sau khi hạ cánh, tàu bay chỉ có 60 giây phải thoát khỏi đường băng để ra đường lăn, nhường chỗ cho tàu bay khác,” anh Dương chia sẻ.
Trung tâm kiểm soát tiếp cận tại sân - Sân bay Nội Bài có nhiệm vụ kiểm soát các chuyến bay tiếp cận về hạ cánh và những chuyến bay khởi hành từ Nội Bài trong bán kính 75km từ sân bay. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)
Trong trường hợp phi công không tuân thủ huấn lệnh, không lưu sẽ khống chế bằng cách yêu cầu dừng độ cao, bay tách ra. Do đó, những kiểm soát viên không lưu đã được biết đến nhiều hơn với những biệt danh khá kêu như “cảnh sát bầu trời” hay những người “lái phi công”. Để tránh trường hợp phi công nghe nhầm huấn lệnh, giữa không lưu và phi công phải liên tục thông thoại, nhắc lại nhiều lần.
Khi gặp thời tiết xấu, các chỉ số an toàn càng phải được nâng cao như khoảng phân cách tàu bay phải tăng lên để tránh tai nạn hay trong trường hợp tại khu vực sân bay đang có giông, bão, trục trặc ở sân bay về đường băng hoặc gặp tình huống khẩn nguy sân bay…, chưa đủ điều kiện để máy bay về có thể hạ cánh, kiểm soát viên không lưu yêu cầu máy bay bay chờ và dự kiến giờ rời điểm chờ. Nếu máy bay không đủ dầu để bay chờ, phi công có thể xin đi sân bay dự bị như Cát Bi, Vinh, Thọ Xuân...
Những kiểm soát viên không lưu đã được biết đến nhiều hơn với những biệt danh khá kêu như “cảnh sát bầu trời” hay những người “lái phi công”. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)
Nhìn nhận hoạt động bay ngày càng tăng nên nhân viên không lưu rất vất vả, song anh Dương cho rằng đó cũng là cơ hội để anh em trưởng thành về nghề, bản lĩnh. Kiểm soát viên không lưu ở các khu vực như Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, Phú Bài, Cam Ranh, Cát Bi... có trình độ kỹ năng tương đương các nước trên thế giới và khu vực.
“Mỗi kiểm soát viên không lưu mỗi năm đều phải trải qua các đợt năng định thi lý thuyết, giả định huấn luyện định với nhiều tình huống để hình thành nhận diện phản xạ ngay tức thì. Nếu trượt, sẽ có thời gian 3 tháng ôn luyện thi lại, 2 lần trượt thì chấm dứt làm nghề này và điều chuyển sang công việc khác. Kiểm soát viên không lưu ngồi ngọ nguậy nhìn màn hình máy bay đi vào vùng trời kiểm soát giống như ‘đếm ruồi’ nhưng lại là nghề rất vất vả,” vị Phó Trưởng trung tâm Kiểm soát tiếp cận tại Sân bay Nội Bài cho hay.
Không được phép sai sót
Có thâm niên làm kiểm soát tiếp cận 13 năm (từ năm 2012 đến nay) và đã “chinh chiến” qua nhiều sân bay từ Tân Sơn Nhất, Buôn Ma Thuột và hiện đang làm tại Đài kiểm soát không lưu Nội Bài (Hà Nội), anh Nguyễn Hoàng Sơn (42 tuổi) đang có giây phút nghỉ giữa ca sau gần 2 tiếng tập trung cao độ điều hành các chuyến bay cất, hạ cánh xuống Nội Bài.
Học hết cấp 3 và dự tính thi Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhưng không đủ điểm đỗ, anh Sơn quyết định rẽ ngang sang Học viện Hàng không qua sự tư vấn của người anh họ trong gia đình và chọn theo chuyên ngành này.
Theo anh Sơn, đầu vào của trường quy định học viên phải có tiêu chuẩn về sức khỏe, thị giác, thính giác, tim mạch, huyết áp… Tiếng Anh của kiểm soát viên không lưu bắt buộc đạt mức 4 theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) vì đây là ngôn ngữ chính khi làm việc.
Kiểm soát viên không lưu phải luôn bình tĩnh, cẩn thận và tinh nhanh, khả năng làm việc nhóm và quyết đoán, đặc biệt là khi xử lý những tình huống khẩn nguy. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)
Sau khi tốt nghiệp Học viện Hàng không, mỗi người phải theo học các khóa huấn luyện tại cơ sở cả về lý thuyết và thực hành, tham gia kỳ thi do Cục Hàng không tổ chức để được cấp giấy phép hành nghề.
“Mỗi chuyến bay chở theo hàng trăm hành khách và khối tài sản lớn. Vì vậy, ngoài các yếu tố chuyên môn, kiểm soát viên không lưu phải luôn bình tĩnh, cẩn thận và tinh nhanh, khả năng làm việc nhóm và quyết đoán, đặc biệt là khi xử lý những tình huống khẩn nguy. Nghề này không cho phép được lơ là bất kỳ một giây phút nào, dù điều hành hàng trăm chuyến bay liên tục mỗi ngày, học hành, thi cử nhưng luôn phải tỉnh táo. Mỗi khi đi làm, trong đầu phải luôn có phương án dự phòng, chuyến bay hạ cánh an toàn khi lăn vào vị trí đóng, chèn mới được coi là an toàn," anh Sơn khẳng định.
Chia sẻ về kỷ niệm đáng nhớ trong điều hành chuyến bay, anh Sơn kể đó là những chuyến chuyên cơ chở lãnh đạo cao nhất của nước Nga, Trung Quốc.
Nghề này không cho phép được lơ là bất kỳ một giây phút nào, dù điều hành hàng trăm chuyến bay liên tục mỗi ngày, học hành, thi cử nhưng luôn phải tỉnh táo.
Điều hành chuyên cơ mang tính bảo mật nên phía nước họ giám sát quá trình điều hành bay, có bảo vệ vòng trong-ngoài ngay tại Trung tâm không lưu. Kiểm soát viên được lựa chọn ngoài soi rất kỹ về sơ yếu lý lịch gia đình thì muốn điều hành chuyến bay chuyên cơ thì phải trải qua 3 năm kinh nghiệm, có giấy phép năng định, không có sai sót trong năm, tiếng Anh phát âm chuẩn để có những chỉ lệnh, huấn lệnh rõ ràng.
“Bản thân mỗi kiểm soát viên không lưu đều cảm thấy tự hào bởi công việc dù nhỏ nhưng lại là dẫn đường cho chính những tàu bay chở nhà lãnh đạo cấp cao nhất thế giới đến Việt Nam,” anh Sơn vui sướng nói.
Nghề này không cho phép được lơ là bất kỳ một giây phút nào. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)
Vinh dự hơn, Sơn cũng là một trong các kiểm soát viên không lưu điều hành tổ bay hợp luyện đầu tiên từ Sân bay Kép về Nội Bài và đi tới Quảng trường Ba Đình trong nhiệm vụ Kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám (19/8/1945-19/8/2025) và Quốc khánh Việt Nam (2/9/1945-2/9/2025).
Được tập luyện trước đó từ 2-3 tháng và đã chuẩn bị các phương án điều hành bay, Sơn cùng vài anh em trong Đài không lưu Nội Bài đã phối hợp hiệp đồng về thời gian đóng cửa sân bay Nội Bài, giảm thiểu tàu bay lăn ra đường băng chờ, thời gian cất hạ cánh để ưu tiên các chuyến bay trình diễn trong dịp kỷ niệm Đại lễ này.
“Đúng ngày 2-9-2025, máy bay trực thăng treo cờ Tổ quốc, cờ Đảng đầu tiên qua Quảng trường Ba Đình. Sau đó là điều hành lắp ráp đội hình bay gồm: biên đội trực thăng, máy bay Yak-230, máy bay huấn luyện L-39 và tiêm kích Su30-MK2 để trình diễn trước lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quan khách nước ngoài cùng người dân Việt Nam. Sau khi nhiệm vụ hoàn thành xuất sắc, anh em kiểm soát viên không lưu thở phào nhẹ nhõm và vui sướng đến bật khóc,” anh Sơn bồi hồi xúc động.
Niềm vui giản dị thời khắc Giao thừa
Từ ngày vào làm việc trong ngành hàng không, những kiểm soát viên không lưu luôn xác định là không bao giờ có ngày lễ, Tết.
Không thể nhớ được bao nhiêu lần trực dịp Tết Nguyên đán, anh Bế Ngọc Dương, Phó Trưởng trung tâm kiểm soát tiếp cận tại Sân bay Nội Bài cười nhẹ bảo: “Trực Tết với ngày thường không phân biệt được vì công việc như nhau.”
Có năm, tối 30 Tết nhiều gia đình quây quần bên mâm cơm, nhưng kiểm soát viên không lưu vẫn phải đi trực liên tục bởi đặc thù công việc và là cầu nối dẫn đường giúp máy bay chuyên chở người dân về sum họp bên người thân.
Ngày Tết dù xa gia đình nhưng được phục vụ những chuyến bay chuyên chở hành khách cũng là sứ mệnh, niềm tự hào, có trách nhiệm nghĩa vụ với cộng đồng.
“Lịch trực được phân công trước cả tháng, nên kiểm soát viên không lưu không để ý nhiều đến trực Tết. Trong lúc Giao thừa, anh em chỉ ngồi tại bàn làm việc và chúc nhau những câu nói đầu năm mới. Tuy nhiên, phi công khi trao đổi với kiểm soát viên không lưu về thời điểm cất, hạ cánh hoặc bay vào vùng tiếp cận khi đến thời khắc giao hòa giữa năm cũng thường chúc nhau ‘Happy New Year - Chúc mừng năm mới,” anh Dương vui vẻ nói.
Từ ngày vào làm việc trong ngành hàng không, những kiểm soát viên không lưu luôn xác định là không bao giờ có ngày lễ, Tết. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)
Có tận 7 lần đón Giao thừa tại Đài kiểm soát không lưu Nội Bài, anh Sơn vẫn nhớ như in lần đầu tiên đón Tết xa nhà với cảm giác nhớ nhà, muốn được nâng ly rượu, tặng lì xì gia đình. Bước vào ca trực, nhận lời chúc Tết của phi công dù chưa nhìn mặt nhưng có người đã quen giọng cũng cảm thấy như người thân trong nhà nên không cảm thấy cô đơn bởi có những người bạn cùng đồng hành trên bầu trời.
“Ngày Tết dù xa gia đình nhưng được phục vụ những chuyến bay chuyên chở hành khách cũng là sứ mệnh, niềm tự hào, có trách nhiệm nghĩa vụ với cộng đồng. Vì vậy dù khi mọi người đang đón Giao thừa, những kiểm soát viên không lưu vẫn sẵn sàng lên đường để mang cái Tết trọn vẹn đến mọi nhà,” anh Sơn thành thật nói.
Dõi đôi mắt ngóng qua ô cửa kính phía xa khi chiếc máy bay đang lăn ra đường băng báo hiệu cất cánh, vài phút sau thoắt ẩn, thoắt hiện trên bầu trời xanh, với những kiểm soát viên không lưu, dịp Tết này đôi khi là niềm vui trọn vẹn với các chuyến bay đi đến và cất, hạ cánh an toàn hay đơn giản chỉ là hành trình dẫn đường đưa nhiều “thượng đế” trở về bên người thân yêu sum họp trong thời khắc của năm mới.
Theo TTXVN
