Trải qua hàng trăm năm, các làng nghề làm bánh thuẫn, bánh nổ truyền thống ở Quảng Ngãi vẫn hiện diện như một phần ký ức hương vị Việt. Trong nhiều gia đình, nghề bánh được gìn giữ qua từng thế hệ. Mỗi chiếc bánh không chỉ là món ăn mà còn hàm chứa nhiều giá trị văn hóa.
Ông Bùi Linh Phùng (69 tuổi) và vợ là bà Võ Thị Ba (64 tuổi, thôn Đông Thuận, xã Bình Sơn) gìn giữ nghề làm bánh thuẫn được truyền từ đời ông bà, cha mẹ hơn 100 năm. Từ ngày về làm dâu, bà Võ Thị Ba tiếp nối nghề của gia đình suốt hơn 40 năm qua. Với bà, chỉ cần người dân còn nhớ, còn tìm hương vị bánh thuẫn, nghề truyền thống vẫn còn chỗ đứng và còn sống mãi theo thời gian.
Bà Võ Thị Ba (64 tuổi, thôn Đông Thuận, xã Bình Sơn) giữ nghề làm bánh thuẫn truyền thống. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Bà Ba cho biết, ngày trước, ông bà, cha mẹ chỉ làm bánh thuẫn từ những nguyên liệu giản dị như bột mì và trứng gà. Theo thời gian, bà mạnh dạn cải tiến công thức nhưng vẫn giữ cái hồn của bánh xưa, bà cho thêm gừng và sữa để bánh thêm mùi thơm, giòn hơn và có vị béo tự nhiên.
Người làm bánh cho bột vào khuôn rồi đậy nắp lại, sức nóng tỏa đều từ hai phía giúp bánh chín từ trong ra ngoài, nở đều, đẹp. Sau vài phút, những chiếc bánh thuẫn vàng ươm, nở bung đều tăm tắp, tỏa mùi thơm ngọt ngào đã hoàn thành.
Điều đặc biệt nhất khi làm bánh thuẫn chính là kỹ thuật nướng “hai lửa”. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Đổ bột vào khuôn để nướng bánh. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Khuôn bánh thuẫn. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Sau vài phút, bánh đã nở, đều và đẹp. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Theo bà Ba, khâu chọn nguyên liệu quyết định chất lượng bánh. Bột mì phải làm từ củ mì của nông dân địa phương, trứng gà phải là trứng to, nhiều lòng đỏ để bánh có màu vàng đẹp.
Tháng Chạp, cả gia đình bà Ba lại quây quần, tất bật bên những mẻ bánh thuẫn. Dù con cháu cùng tham gia, nhưng khâu chọn nguyên liệu và đánh bột, công đoạn quyết định chất lượng bánh vẫn do chính bà Ba và ông Phùng đảm nhận.
Sắp xếp bánh thuẫn trước khi đưa vào sấy. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Bánh thuẫn được sấy trong lò than. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Bánh chín sẽ được đóng gói, xuất bán. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Bà Ba vẫn nhớ như in những ngày đầu, hai vợ chồng chạy xe máy rong ruổi khắp nơi để tìm từng mối sỉ, mối lẻ mang bánh đi bán. Từ những chuyến buôn chắt chiu ấy, đến nay, bánh thuẫn Ba Phùng đã có mặt ở nhiều địa phương và dần khẳng định chỗ đứng trên thị trường. Mỗi dịp tết đến, lò bánh luôn trong tình trạng “cháy hàng”.
Bà Ba chia sẻ, không chỉ người dân trong tỉnh, nhiều người con quê hương đi làm ăn xa, sang tận Pháp, Mỹ vẫn nhớ hương vị bánh thuẫn truyền thống và thường đặt mua mang ra nước ngoài làm quà. Đó không chỉ là niềm vui, mà còn là minh chứng cho sự phát triển bền bỉ của một nghề truyền thống đã theo gia đình bà suốt nhiều thế hệ.
Cả làng gìn giữ nghề bánh nổ
Thôn Điền Trang (xã Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi) nổi tiếng với nghề làm bánh nổ có lịch sử hơn trăm năm. Trải qua bao thăng trầm, đến nay thôn vẫn còn hơn chục hộ bền bỉ bám nghề, giữ gìn hương vị bánh truyền thống gắn liền với ký ức tết của bao thế hệ.
Thôn Điền Trang nổi tiếng với nghề làm bánh nổ có truyền thống hàng trăm năm
Bánh nổ được ép và đóng bánh thủ công
Gắn bó với nghề hơn 20 năm, bà Nguyễn Thị Lượng (52 tuổi, thôn Điền Trang) tiếp nối nghề làm bánh nổ do ông bà để lại. Theo bà Lượng, bánh nổ là nghề gia truyền, nguyên liệu giản dị chỉ gồm nếp, đường và gừng, nhưng chính quy trình làm thủ công truyền thống đã tạo nên hương vị đặc trưng của bánh.
“Ngày tết, hầu như nhà nào cũng mua bánh nổ để cúng tổ tiên. Đó không chỉ là món bánh, mà là phong tục, là nếp xưa còn được gìn giữ,” bà Lượng chia sẻ.
Nếp được rang bằng củi. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Nghề làm bánh nổ ở Điền Trang đến nay vẫn còn hơn chục hộ giữ nghề
Không ai còn nhớ rõ nghề làm bánh nổ ở Điền Trang có từ khi nào. Thuở trước, người dân phải đi mót lúa ngoài đồng hoặc vào tận Sa Huỳnh mua nếp về rang, đóng bánh đem bán. Những năm gần đây, người dân chủ động trồng nếp để phục vụ sản xuất, vừa giữ được chất lượng bánh, vừa gắn nghề với ruộng đồng quê hương.
Theo bà Lượng, hiện giá bánh dao động từ 40.000 – 100.000 đồng/kg tùy loại, vào dịp tết, sản lượng tăng gấp đôi để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Không chỉ Điền Trang, xóm Cù Lao (thôn Mỹ Tân, xã Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) cũng là một làng nghề bánh in, bánh nổ có tuổi đời hơn 100 năm. Mỗi độ tết đến, không khí làm bánh lại rộn ràng khắp xóm.
Bà Huỳnh Thị Thuyền (xóm Cù Lao, thôn Mỹ Tân, xã Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) giữ nghề truyền thống làm bánh nổ. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Bánh nổ ở xóm Cù Lao. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Bà Huỳnh Thị Thuyền (55 tuổi) cho biết: “Xóm Cù Lao làm bánh in, bánh nổ từ hàng trăm năm nay. Mẹ tôi trước đây gắn bó với nghề, đến đời tôi vẫn tiếp tục giữ nghề truyền thống của gia đình”.
Bà Thuyền chuẩn bị các công đoạn làm bánh. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Mẻ bánh nổ đã đóng gói, chờ xuất bán. Ảnh: NGUYỄN TRANG
Để làm ra mẻ bánh nổ thơm giòn là cả một quá trình công phu. Nếp được rang bằng củi, sàng lọc trấu kỹ lưỡng, gừng được giã nhuyễn, đường thắng đến độ vừa lửa, rồi trộn đều với nếp rang, ép khuôn, cắt bánh, sấy lại trước khi đóng gói. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và đôi bàn tay quen nghề. Riêng dịp tết, gia đình bà Thuyền sản xuất khoảng 700kg bánh nổ cung ứng cho thị trường.
Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, các làng nghề làm bánh truyền thống ở Quảng Ngãi vẫn bền bỉ hiện diện như một phần ký ức hương vị Việt...
NGUYỄN TRANG
