Bất chấp những biến động của thương mại toàn cầu, ngành gỗ Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong 5 tháng đầu năm 2026 với kim ngạch hơn 7 tỷ USD. Tuy nhiên, sức ép từ các thị trường truyền thống, rào cản thương mại và yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững đang đặt doanh nghiệp trước bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh để giữ vững đà tăng trưởng.
Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 7,02 tỷ USD, tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, nhóm sản phẩm gỗ chế biến sâu chỉ đạt khoảng 4,5 tỷ USD, giảm 3,5%, phản ánh nhu cầu đối với mặt hàng nội thất tại nhiều thị trường lớn vẫn chưa phục hồi như kỳ vọng.
Ở chiều ngược lại, các mặt hàng như dăm gỗ, viên nén gỗ, gỗ xẻ và ván gỗ tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, góp phần bù đắp sự sụt giảm của nhóm sản phẩm chế biến sâu và duy trì kết quả khả quan cho toàn ngành.
Đối với nhóm hàng thủ công mỹ nghệ, xuất khẩu mây, tre, cói và thảm đạt gần 400 triệu USD trong 5 tháng đầu năm, tăng 8,6% so với cùng kỳ. Trong đó, mặt hàng thảm đạt hơn 262 triệu USD, tăng gần 12%, tiếp tục là sản phẩm xuất khẩu chủ lực của nhóm hàng này.
Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gỗ Việt Nam với kim ngạch khoảng 3,48 tỷ USD. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu sang thị trường này giảm khoảng 8% so với cùng kỳ do nhu cầu tiêu dùng suy yếu và thị trường bất động sản phục hồi chậm.
Trong khi đó, Trung Quốc nổi lên là điểm sáng khi kim ngạch nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ từ Việt Nam tăng gần 49%. Bên cạnh đó, nhiều thị trường như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Mexico, New Zealand, Indonesia và Vương quốc Anh cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, góp phần giúp doanh nghiệp giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Việc mở rộng thị trường xuất khẩu được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng giúp ngành gỗ tăng khả năng chống chịu trước những biến động của thương mại quốc tế và hạn chế rủi ro khi nhu cầu tại một số thị trường chủ lực suy giảm.
Bên cạnh những tín hiệu tích cực về xuất khẩu, doanh nghiệp ngành gỗ đang phải đối mặt với nhiều sức ép mới từ môi trường kinh doanh quốc tế.
Theo ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), mặc dù xuất khẩu gỗ trong 5 tháng đầu năm vẫn duy trì tăng trưởng, doanh nghiệp đang chịu nhiều áp lực từ chính sách thuế của Mỹ chi phí nguyên vật liệu, logistics và tài chính. Cùng với đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và phát triển xanh, buộc doanh nghiệp phải thay đổi phương thức cạnh tranh để thích ứng.
Các quy định mới của Liên minh châu Âu như Quy định chống mất rừng (EUDR), kinh tế tuần hoàn và thiết kế sinh thái cũng đang tạo ra những yêu cầu khắt khe hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào quản trị chuỗi cung ứng, sử dụng nguyên liệu hợp pháp, có chứng chỉ bền vững và nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ quá trình sản xuất.
Trong 5 tháng đầu năm, Việt Nam nhập khẩu khoảng 2,93 triệu m³ gỗ nguyên liệu với tổng trị giá khoảng 1 tỷ USD, tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Dự báo nhu cầu nhập khẩu sẽ tiếp tục tăng trong quý III nhằm phục vụ các đơn hàng cho mùa sản xuất cuối năm.
Theo các chuyên gia, triển vọng xuất khẩu của ngành gỗ trong nửa cuối năm 2026 vẫn tương đối tích cực nhờ lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do và sự phục hồi tại một số thị trường. Tuy nhiên, để duy trì tốc độ tăng trưởng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, chủ động nguồn nguyên liệu, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đầu tư vào thiết kế, thương hiệu nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.
Việc thích ứng với các tiêu chuẩn thương mại mới không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành gỗ Việt Nam trong những năm tới.
Sơn Nguyễn
