Theo Nghị quyết 10-NQ/TW ngày 8-6 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, định hướng mới của Việt Nam trong những năm tới là thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) công nghệ cao trong các ngành công nghiệp điện tử, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big data), internet vạn vật (IoT), công nghệ sinh học, y học tiên tiến, logistics hiện đại và tăng tỷ lệ nội địa hóa chuỗi cung ứng FDI. Định hướng này đặt ra yêu cầu nâng chất dòng vốn FDI.

Đăng ký lớn, giải ngân cao

Những tháng đầu năm 2026, nhiều địa phương trên cả nước liên tục nhận “tin vui” về thu hút vốn FDI. Trong đó, một số địa phương như: TPHCM, Nghệ An, Hà Tĩnh, Phú Thọ, Thái Nguyên... đã cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư và ký các biên bản ghi nhớ hợp tác với nhiều nhà đầu tư nước ngoài.

Theo báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), trong 5 tháng đầu năm 2026, dòng vốn FDI tiếp tục ghi nhận tăng trưởng tích cực. Tính đến hết ngày 31-5, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt gần 25 tỷ USD, tăng gần 35% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, điểm nổi bật nằm ở dòng vốn đăng ký mới. Trong 5 tháng qua, Việt Nam thu hút hơn 1.570 dự án FDI mới với tổng vốn gần 15 tỷ USD. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là ngành hút vốn ngoại hiệu quả với 70,4% tổng vốn đăng ký. Bên cạnh đó, hoạt động góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài cũng tăng mạnh 46,7%, đạt gần 4,2 tỷ USD. Đặc biệt, vốn FDI thực hiện giải ngân ước đạt 9,75 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ và là mức cao nhất cùng kỳ trong 5 năm qua.

TPHCM tiếp tục là một trong những địa phương thu hút FDI đạt kết quả cao nhất. Giám đốc Sở Tài chính TPHCM Hoàng Vũ Thảnh cho biết, tính đến ngày 1-6, tổng giá trị vốn đầu tư nước ngoài đăng ký trên địa bàn thành phố đạt hơn 6,6 tỷ USD, tương đương 60% kế hoạch thu hút FDI năm 2026. Với 4 dự án trong kế hoạch thu hút FDI đang tích cực theo dõi, xử lý, TPHCM có thể thu hút thêm khoảng 10,4 tỷ USD, nâng tổng số vốn FDI thu hút được trong năm 2026 đạt khoảng 17 tỷ USD, tương đương 154% kế hoạch năm. Các dự án gồm: Trung tâm Dữ liệu AI tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung (2,1 tỷ USD); Khu phức hợp thông minh tại khu chức năng số 2a trong Khu đô thị mới Thủ Thiêm (điều chỉnh tăng 1,2 tỷ USD); Nhà Bè Metrocity GS (điều chỉnh tăng 2,2 tỷ USD); Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ (4,9 tỷ USD).

Đón dòng vốn chất lượng

Tại dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đang xây dựng, TPHCM đề xuất nhiều cơ chế mới nhằm tăng sức hấp dẫn thu hút FDI. Chẳng hạn, việc bảo lưu giá đất trong 2 năm là cam kết mạnh mẽ của chính quyền TPHCM trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các dự án FDI dài hạn, giúp thu hút các dòng vốn lớn đòi hỏi sự ổn định cao về chi phí đầu vào. Về vấn đề này, lãnh đạo Sở Tài chính TPHCM cho biết, sẽ tích cực đẩy nhanh tiến độ, tạo thuận lợi cho các dự án FDI đưa dòng vốn vào thực tiễn dòng chảy kinh tế.

Trong khi đó, ở góc độ tài chính, ông Trương Hoàng Công Duy, Giám đốc Kinh doanh Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, nhìn nhận, xu hướng chuyển dịch dòng vốn sang các lĩnh vực công nghệ cao đang kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với các giải pháp tài chính chuyên sâu và mở ra dư địa tăng trưởng mới cho ngành ngân hàng.

Theo ông Trương Hoàng Công Duy, nếu trước đây nhóm hưởng lợi trực tiếp từ FDI thường được nhắc tới là bất động sản khu công nghiệp, thì nay, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, doanh nghiệp FDI đã phát sinh nhu cầu về tín dụng, chuyển vốn từ công ty mẹ, mở thư tín dụng nhập khẩu thiết bị, thanh toán cho nhà thầu, giao dịch ngoại hối, bảo lãnh và quản lý dòng tiền. Do vậy, các ngân hàng đã dần chuyển sang xây dựng các gói dịch vụ tài chính toàn diện cho các doanh nghiệp FDI.

Cụ thể, MB Bank thành lập Khối Khách hàng FDI và mở văn phòng tại Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc. BIDV vận hành hệ sinh thái lớn nhất với chi nhánh FDI mới tại TPHCM, cung cấp giải pháp tài chính chuẩn quốc tế. Agribank cũng triển khai gói tín dụng ưu đãi quy mô 5.000 tỷ đồng và 100 triệu USD. Sự chuyên môn hóa này giúp ngành ngân hàng đồng hành hiệu quả hơn cùng doanh nghiệp ngoại trong chiến lược phát triển mới.

Từ góc độ nhà đầu tư, bà Hương Vũ, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, nêu một trong những vấn đề lớn của khối doanh nghiệp FDI là vấn đề chuyển giá. Bà Hương Vũ kiến nghị ngành thuế không nên áp dụng máy móc các chỉ số so sánh (benchmarking) tiêu chuẩn đối với các doanh nghiệp mới thành lập (thường lỗ trong 3 năm đầu), mà cần xem xét hồ sơ dựa trên thực tế vận hành của từng ngành hàng cụ thể.

- GS-TS TRẦN THỌ ĐẠT, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân:

Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đưa ra một sự thay đổi rất căn bản trong cách nhìn nhận về kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (ĐTNN). Thay vì chỉ coi đây là nguồn vốn bổ sung cho tăng trưởng như trước đây, nghị quyết xác định kinh tế có vốn ĐTNN là một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia, gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cấp mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Điểm thay đổi mang tính bản chất là chuyển từ tư duy coi vốn ĐTNN là “nguồn vốn bên ngoài” sang tư duy coi kinh tế có vốn ĐTNN là “một bộ phận bên trong của nền kinh tế”. ĐTNN được nhìn nhận như một nguồn lực có khả năng lan tỏa công nghệ, năng lực quản trị hiện đại và kết nối Việt Nam với chuỗi giá trị toàn cầu.

Quan trọng hơn, nghị quyết đặt kinh tế có vốn ĐTNN trong vai trò thúc đẩy chuyển dịch mô hình tăng trưởng, chứ không chỉ là yếu tố hỗ trợ tăng trưởng như trước đây; chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia.

- TS PHAN HỮU THẮNG, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ KH-ĐT trước đây):

Khu vực kinh tế có vốn ĐTNN, đặc biệt là FDI, hiện vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Nghị quyết 10-NQ/TW có ý nghĩa rất quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược.

Trong nhiều năm, Việt Nam thu hút được lượng vốn nước ngoài lớn, nhưng hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, quản trị và liên kết sản xuất trong nước vẫn còn hạn chế. Nghị quyết đã chuyển trọng tâm sang nâng cấp nội lực, thúc đẩy sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khi doanh nghiệp trong nước đủ mạnh để kết nối với FDI, lan tỏa công nghệ mới thực sự diễn ra.

- Luật sư NGUYỄN HỒNG CHUNG, Phó Chủ tịch Thường trực Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam:

Điểm mới của Nghị quyết 10-NQ/TW là chuyển trọng tâm sang “chất lượng dòng vốn”. Trong đó, tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư không còn chỉ dựa trên quy mô vốn, mà dựa trên công nghệ, năng lực quản trị, cam kết chuyển giao tri thức và mức độ gắn kết với nền kinh tế nội địa.

Tư duy ưu đãi cũng thay đổi căn bản. Thay vì ưu đãi dàn trải theo đầu vào như thuế, đất đai hay lao động, nghị quyết định hướng chuyển sang cơ chế ưu đãi có điều kiện, gắn với kết quả thực hiện cam kết. Nhà đầu tư chỉ được hưởng lợi tối đa khi chứng minh được đóng góp thực chất về R&D (nghiên cứu và phát triển), chuyển giao công nghệ và phát triển chuỗi cung ứng trong nước. Đây chính là bước chuyển từ cạnh tranh bằng chi phí sang cạnh tranh bằng thể chế và chất lượng phát triển.

LINH CHI ghi

HẠNH NHUNG - MAI HOA