Theo Báo Independent (Anh), trong một nỗ lực kiềm chế Trung Quốc, Chính phủ Mỹ đang điều chỉnh cách thức Mỹ viện trợ cho châu Phi. Theo đó, các chương trình phát triển truyền thống được thay thế bằng những thỏa thuận có trọng tâm, nhằm phục vụ trực tiếp các lợi ích chiến lược của Mỹ.

Tập trung lĩnh vực ưu tiên

Sau khi đóng băng phần lớn ngân sách viện trợ nước ngoài ngay khi trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bắt đầu ký kết các thỏa thuận song phương mới với các quốc gia châu Phi. Những thỏa thuận này gắn việc cấp vốn của Mỹ với các cam kết cụ thể như cho phép tiếp cận các khoáng sản thiết yếu hoặc điều chỉnh chi tiêu ngân sách quốc gia theo các ưu tiên do chính quyền Washington đề ra.

Ông Nick Checker, người đứng đầu Vụ châu Phi thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ, cho biết do cắt giảm sâu ngân sách viện trợ, Mỹ sẽ không cạnh tranh, chạy đua với Trung Quốc trong các dự án hạ tầng quy mô lớn; thay vào đó, sẽ tập trung vào những lĩnh vực hẹp hơn, nơi ảnh hưởng mang tính quyết định như quyền khai thác khoáng sản, chuỗi cung ứng và hợp tác an ninh.

Các thỏa thuận mới này thay thế hàng chục năm viện trợ do Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID), cơ quan từng tài trợ cho nhiều chương trình y tế và nhân đạo trên diện rộng tại châu Phi, quản lý. USAID đã bị giải thể do Washington cho rằng hoạt động của cơ quan này quá dàn trải và không gắn chặt với các mục tiêu chiến lược của Mỹ.

Cạnh tranh ảnh hưởng

Theo Báo Independent, nội dung các thỏa thuận cho thấy lợi ích của Mỹ hiện được thể hiện một cách trực tiếp. Ví dụ, thỏa thuận với Kenya nêu rõ mục tiêu: vừa tăng cường năng lực cho hệ thống y tế của Kenya, vừa thúc đẩy lợi ích của Mỹ ở nước ngoài, bao gồm việc cho phép Washington tiếp cận dữ liệu y tế. Các nhà quan sát cho rằng sự thay đổi này phản ánh các ưu tiên chính trị và chiến lược hơn là nhu cầu y tế cộng đồng. Tính đến nay, các thỏa thuận đã được ký kết với 14 quốc gia, đều thuộc khu vực châu Phi hạ Sahara.

Việc Mỹ điều chỉnh cách thức viện trợ cho châu Phi diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc giảm mạnh hoạt động cho vay đối với lục địa đen, rút khỏi các dự án hạ tầng quy mô lớn. Theo số liệu do Đại học Boston (Mỹ) công bố vào tuần trước, tổng giá trị các khoản cho vay nước ngoài của Trung Quốc trong năm 2024 chỉ còn 2,1 tỷ USD, gần bằng một nửa so với năm trước đó.

Ông Jeremy Lewin, một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang sử dụng các hình thức hỗ trợ “có trọng điểm, tạo tác động cao” để đối phó với ảnh hưởng của Trung Quốc và xây dựng quan hệ đối tác với các “quốc gia thân Mỹ”, trong bối cảnh viện trợ được điều hướng vào những khu vực và lĩnh vực được xem là then chốt về chiến lược. Dù Nhà Trắng khẳng định châu Phi vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng một thư điện tử bị rò rỉ (được cho là do ông Checker gửi cho các nhà ngoại giao Mỹ vào tháng trước) đã mô tả châu lục này là “một mặt trận mang tính ngoại vi”, thay vì là mặt trận cốt lõi, đối với lợi ích của Mỹ.

MINH CHÂU tổng hợp