Tiếng vỗ tay, nhịp chân, tiếng huýt sáo - cơ thể con người từ lâu đã là một “nhạc cụ” tự nhiên.
Tiếng vỗ tay, nhịp chân, tiếng huýt sáo - cơ thể con người từ lâu đã là một “nhạc cụ” tự nhiên. Từ nhận thức đó, Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (Met) ở New York, Mỹ, vừa khai mạc triển lãm Musical Bodies, lần đầu tiên khám phá một cách toàn diện mối quan hệ giữa nhạc cụ và hình thể con người.
Theo tạp chí Mỹ Smithsonian, Musical Bodies (tạm dịch: Hình hài âm nhạc) trả lời câu hỏi tại sao nhạc cụ không chỉ là công cụ tạo âm thanh mà còn là sự phản chiếu, đôi khi thay thế chính cơ thể người. Từ đàn hurdy-gurdy đến chiếc còi tử thần ehecachichtli của người Aztec, mỗi hiện vật đều cho thấy âm nhạc gắn bó mật thiết với cách con người cảm nhận, biểu đạt và lý giải sự tồn tại của mình.
Diễn ra từ nay đến ngày 27-9, triển lãm quy tụ khoảng 130 hiện vật, gồm nhạc cụ, tranh, tượng, phục trang và các vật phẩm văn hóa đại chúng trải dài qua 4.000 năm lịch sử nghệ thuật và âm nhạc.
Khách tham quan có thể bắt gặp những chiếc lục lạc Ai Cập cổ đại, các kiệt tác hội họa của Titian (danh họa Italy), Degas (danh họa Pháp), bên cạnh cây đàn guitar biểu tượng của danh ca Prince (Mỹ) và cây đàn piano hình vòng tròn PianoArc, từng xuất hiện trên sân khấu của ca sĩ người Mỹ Lady Gaga.
Các hiện vật được khai thác từ 10 bộ phận quản lý bộ sưu tập của Met, đồng thời có sự góp mặt của nhiều hiện vật mượn từ Bảo tàng Âm nhạc Paris (Pháp), Bảo tàng Âm nhạc quốc gia ở Nam Dakota (Mỹ) và Trường Âm nhạc Hoàng gia London (Anh).
Cũng dịp này, một cây lira da braccio, một trong những nhạc cụ dây kéo cổ nhất, từ Bảo tàng Lịch sử Nghệ thuật Vienna (Áo) cùng một cây đàn hurdy-gurdy từ Bảo tàng Victoria & Albert ở London lần đầu tiên được trưng bày tại Mỹ.
Theo chia sẻ của Met, nhiều hiện vật trong triển lãm thể hiện mối liên hệ giữa âm nhạc và cơ thể theo nghĩa rất trực tiếp. Nổi bật là đôi phách hình cánh tay và bàn tay, chạm khắc từ ngà hà mã, thuộc nền văn minh Ai Cập thời Vương quốc Trung đại. Đây được xem là một trong những nhạc cụ gõ nhịp sớm nhất từng được biết đến.
Hay chiếc chuông đồng từ vùng hạ lưu sông Niger, được đúc vào thế kỷ XIX-XX, mang khuôn mặt người nổi trên bề mặt. Một nhạc cụ gõ cao hơn 1m từ Cộng hòa Dân chủ Congo có phần thân thuôn dần dưới mặt trống, gợi đến hình ảnh cơ thể người. Trong khi đó, cây đàn dhodro banam của Ấn Độ được làm vào thế kỷ XIX lại đứng thẳng như một người đang chống tay vào hông.
Triển lãm được chia thành các chủ đề, làm rõ vai trò của nhạc cụ trong tín ngưỡng, thần thoại, bản sắc, trình diễn, điều cấm kỵ, tang lễ, cái chết và nghệ thuật đương đại. Bên cạnh đó, triển lãm còn được thiết kế như một trải nghiệm tương tác. Khách tham quan có thể tự tạo âm nhạc qua những chuyển động cơ thể. Các màn hình khổ lớn trình chiếu màn diễn beatbox, gõ nhịp bằng thân thể, nhảy, huýt sáo do các nghệ sĩ New York và quốc tế thực hiện.
Theo nhà giám tuyển Bradley Strauchen-Scherer của Met, âm nhạc đôi khi bị gán cho hình ảnh xa cách, nhưng nếu nhìn vào lý do con người tạo ra âm nhạc qua các thời đại, có thể thấy âm nhạc nằm trong “ADN” của mỗi người, là điều căn bản đối với đời sống tinh thần của loài người.
Còn Giám đốc Met Max Hollein nhận xét, Musical Bodies là triển lãm đa giác quan đầu tiên khám phá toàn diện cách âm thanh, nhạc cụ và hình thể con người song hành qua hàng ngàn năm. Ông kỳ vọng triển lãm sẽ giúp mỗi người kết nối lại với tính âm nhạc bẩm sinh và di sản hòa âm chung của nhân loại.
VIỆT KHUÊ
