Hôm nay 24-3, là Ngày Thế giới phòng chống lao. Trong khi nhiều dịch bệnh truyền nhiễm đã được kiểm soát hiệu quả, thì bệnh lao vẫn âm thầm tồn tại và gây ra những hệ lụy đối với sức khỏe cộng đồng. Tại Việt Nam, mỗi năm hàng chục ngàn ca mắc mới, trong đó không ít trường hợp phát hiện muộn, điều trị kéo dài và đối mặt với nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Số ca mắc tăng
Theo báo cáo của Chương trình Chống lao quốc gia, năm 2025, cả nước phát hiện hơn 119.000 bệnh nhân lao, chiếm khoảng 63% số ca mắc mới trong cộng đồng (tăng 5% so với năm 2024). Tỷ lệ bệnh nhân lao có bằng chứng vi khuẩn học đạt 75%, tăng 3% so với năm trước. Tỷ lệ điều trị thành công đạt 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu là 88%.
Tuy nhiên, gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam vẫn còn rất lớn. Tại TPHCM và khu vực phía Nam, số ca lao được phát hiện cao nhất cả nước, chiếm khoảng 60% tổng số ca lao phát hiện trên toàn quốc. Riêng TPHCM, năm 2025, phát hiện và điều trị 16.148 ca mắc lao (chiếm 14% cả nước và chiếm 23% tổng số ca mắc lao toàn miền Nam).
Lý giải nguyên nhân số ca mắc lao tại TPHCM tăng trong những năm gần đây, ThS-BS Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC) cho biết, bệnh lao lây truyền qua đường không khí, có thể điều trị khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và tuân thủ đúng phác đồ.
“Mặc dù y học đã đạt nhiều tiến bộ trong điều trị bệnh lao, nhưng sự xuất hiện và gia tăng của lao tiềm ẩn, lao kháng thuốc đang trở thành thách thức nghiêm trọng đối với hệ thống y tế. Không chỉ kéo dài thời gian điều trị, tăng chi phí, lao kháng thuốc còn làm giảm hiệu quả điều trị và đe dọa trực tiếp đến mục tiêu chấm dứt bệnh lao trong cộng đồng”, ThS-BS Lê Hồng Nga thông tin.
Chủ động sàng lọc
Theo TS-BS Đinh Văn Lượng, Trưởng Ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia, hiện nay việc khám sàng lọc bệnh lao vẫn chưa được đưa đầy đủ vào danh mục khám sức khỏe ban đầu và khám sức khỏe định kỳ. Vì vậy, có khoảng 40%-50% dân số chưa được tiếp cận sàng lọc bệnh lao đầy đủ.
Để khắc phục khoảng trống này, cần lồng ghép khám sàng lọc lao trong các đợt khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí hàng năm; bổ sung nội dung sàng lọc lao vào giấy khám sức khỏe, sổ khám sức khỏe định kỳ...
TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, cho biết, nhằm giảm gánh nặng bệnh lao tại cộng đồng, ngành y tế thành phố đã và đang triển khai chiến dịch sàng lọc bệnh lao chủ động tại cộng đồng với quy mô lớn, hướng tới mục tiêu tiếp cận trực tiếp người dân tại các phường, xã, đặc khu trên địa bàn.
“Việc đẩy mạnh sàng lọc chủ động tại cộng đồng không chỉ giúp phát hiện sớm bệnh nhân lao để điều trị mà còn là hành động thiết thực nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao trong tương lai gần”, TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu thông tin.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới, năm 2025, Việt Nam có khoảng 184.000 bệnh nhân lao mới, 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong do lao mỗi năm (cao hơn số ca tử vong do tai nạn giao thông - hơn 10.000 ca/năm 2025). Việt Nam đứng thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng lao kháng thuốc cao nhất.
Người dân chủ động đến cơ sở y tế tầm soát bệnh lao khi có các dấu hiệu nghi ngờ như: ho kéo dài, sụt cân, sốt nhẹ về chiều hoặc đổ mồ hôi đêm… để chủ động phòng chống và điều trị. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần quan trọng trong việc xây dựng một cộng đồng an toàn, không còn bệnh lao.
THÀNH AN
