Theo TS. Trần Du Lịch, mục tiêu tăng trưởng hai con số của TP.HCM trong giai đoạn tới không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế mà còn gắn với khát vọng nâng cao vị thế của Thành phố trong khu vực.
Trong tham luận tại hội thảo “Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng hai con số trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TP.HCM”, ông đã phân tích những thách thức và đề xuất các giải pháp chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn trân trọng giới thiệu toàn văn tham luận của TS Trần Du Lịch.
Cũng như cả nước, TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP 2 con số giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo. Mục tiêu này thể hiện khát vọng và quyết tâm chính trị nhằm vượt qua “ bẩy thu nhập trung bình”, khi mà thời kỳ “ dân số vàng” chỉ còn khoảng 3 kế hoạch 5 năm. Đây là cơ hội cuối cùng để Việt Nam thoát cảnh “ chưa giàu đã già”, nên trong 10 năm 2026-2035 mang ý nghĩa quyết định đối với khát vọng trở thành nước phát triển cao vào năm 2045.
Đối với TP.HCM, việc tăng trưởng kinh tế 2 con số, cón có ý nghĩa
thực hiện vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước và chứng minh sự thành công trong thực hiện các chính sách “đặc thù thí điểm” trong nhiều lĩnh vực…hướng đến mục tiêu: hình thành “ siêu đô thị” văn minh, hiện đại; đô thị đáng sống; đô thị toàn cầu…
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, ổn định trong nhiều năm, bảo đảm sự hài hòa giữa 3 yếu tố : kinh tế; tiến bộ công bằng xã hội và môi trường đang là thách thức to lớn. Đó là, mô hình tăng trưởng kinh tế- hạ tầng chiến lược và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Câu hỏi đặt ra là: mục tiêu trên có khả thi không, chính là câu trả lời cho bài toán phát triển Thành phố trong 20 năm tới.
1. Bối cảnh và thách thức
Thành phố Hồ Chí Minh với diện tích hơn 6.772 km2, dân số khoảng 14
triệu người; có lợi thế đặc biệt trong giao thương quốc tế. TP.HCM đang đóng góp 23,5% GDP; 30% ngân sách cả nước. Tuy nhiên, với mô hình tăng trưởng truyền thống dựa chủ yếu vào mở rộng vốn đầu tư; công nghiệp gia công, lao động chi phí thấp, phát triển BĐS… đang dần giảm hiệu quả. Hệ số ICOR cao; năng suất lao động tăng trưởng chậm; đóng góp của khoa học công nghệ vào TPF còn hạn chế; Nếu không chuyển đổi kip thời, động lực tăng trưởng của Thành phố suy yếu dần.
Do đó, chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số không chỉ là xu hướng tất yếu, mà là yêu cầu mang tính chiến lược để Thành phố duy trì vai trò đầu tàu và nâng cao sức cạnh tranh quốc tế.
Chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số đang là cơ hội, những cũng là thách thức trong bối cảnh toàn cầu hóa đang bị phân mảng, trong bối cảnh các vấn đề địa- chính trị thế giới diễn biến phức tạp, nên viêc thu hút đầu tư FDI thế hệ mới đòi hỏi các quốc gia đang phát triển phải có lợi thế cạnh tranh vượt trội về thế chế và môi trương đầu tư và hệ sinh thái khởi nghiệp.
Cho đến nay, TP.HCM vẫn đang tập trung cho 4 nhóm ngành công nghiệp chủ lực và 9 nhóm ngành dịch vụ chủ yếu đang đòi hỏi phải chuyển đổi xanh và chuyển đổi số nhằm nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng trong cơ cấu giá trị và đáp ứng đòi hỏi của thị trường. Đây chính là thách thức trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
2. Tư duy chuyển đổi mô hình tăng trưởng:
Thử hình dung, nếu tăng trưởng GRDP trong 10 năm 2026 - 2035 thì quy
mô kinh tế của Thành phố như sau:
+ Năm 2025 : 123,5 tỷ USD.
+ Năm 2035 : 310 tỷ USD ( bằng GDP của cả nước năm 2016-2017). GRDP/người đạt khoản 21.500 USD ( giả định dân số 15 triệu người).
Dĩ nhiên, một đô thị có trình độ phát triển cao, một đô thị đáng sống… không chỉ đo bằng chỉ số về GRDP/ người, mà còn nhiều yếu tố quan trọng khác, nhưng tăng trưởng kinh tế cao và ổn định vẫn là gốc của vấn đề trong bài toán phát triển.
Theo tôi, trọng tâm của quá trình chuyển đổi này không chỉ nằm ở công nghệ, mà trước hết là ở chính sách và thể chế.. Cần nhận thức rằng, Thành phố đang đứng trước thời cơ thuận lợi : 2 điểm nghẽn cố hữu là thế chế và hạ tầng giao đang được tháo gỡ một cách mạnh mẽ.
Về thế chế, việc mở rộng phân cấp phân quyền nâng cao tính tự chủ của Thành phố trong quản lý phát triển theo tinh thần “ địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” thể hiện qua các nghị quyết của Quốc hội như : Ngghij quyết 260 sửa đổi bổ sung Nghị quyết 98; Nghị quyết 188 về phát triển đường sắt đô thị; Nghị quyết 222 về TTTCQT… Về hạ tầng giao thông kết nối vùng đang từng bước hoàn thiện cùng với tiến trình xây dựng hệ thống ĐSĐT, giải quyết cơ bản điểm nghẽn về giao thông trong vài năm tới; khai thông hệ thống logistics kết nối Vùng… Có thể nói Thành phố đang đứng trước cơ hội để bức phá tăng trưởng và thực hiện chủ trương chuyển đổi mô hình phát triển. Do đó ,về quan điểm cần đổi mới tư duy về chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo 3 điểm chính sau đây:
+ Thứ nhất, xây dưng niềm tin dài hạn:Hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết 57-BCT vào thực tiễn Thành phố.Cần mạnh dạng thí điểm các cơ chế vượt trội theo tinh thần “ sand-box chính sách” cho các lĩnh vực mới như Fintech, AI, kinh tế nền tảng; TTTC quốc tế…Đồng thời cải cách thủ tục hành chính, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và môi trường pháp lý minh bạch để doanh nghiệp công nghệ yên tâm đầu tư dài hạn. Thể chế phải đi trước một bước, nếu không công nghệ sẽ bị trói buộc.
+ Thứ hai, tái cấu trúc không gian và ngành kinh tế theo hướng công nghệ cao. Thành phố cần ưu tiên phát triển các ngành có giá trị gia tăng cao như bán dẫn, thiết kế chip, công nghệ sinh học, năng lượng sách, logistics thông minh và dịch vụ tài chính. Các khu CNC, trung tâm R&D, vườn ươm khởi nghiệp phải thực sự trở thành hạt nhân của hệ sinh thái sáng tạo, gắn kết chặc chẽ giữa Nhà nước-doanh nghiệp-trường Đại học.Thu hút FDI thế hệ mới phải đặt mục tiêu chuyển giao công nghệ và nội địa hóa tri thức lên hàng đàu.
+ Thứ ba,phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng số. Đầu tư cho giáo dục STEM, kỹ năng số và chính quyền số phải được xem như hạ tầng thiết yếu tương đương điện, nước, giao thông. Mô hình đô thị thông minh phải được vận hành trên nền tảng dữ liệu mở,quản trị hiện đại và dịch vụ công trực tuyến toàn diên.
3. Kiến nghị giải pháp
1. Trung ương đã trao quyền tự chủ về thế chế mạnh hơn cho chính quyền
Thành phố, theo tinh thần Nghị quyết 260 Quốc hội. Do đó, trước hết Thành phố cần cụ thể bằng chính sách đối với các lĩnh vực như : thể chế hóa thí điểm ‘sand-box chính sách” đối với fintech, kinh tế số, AI, TTTCQT, các mô hình kinh doanh mới. Thành phố có thể quyết định nhanh về đầu tư, đất đai, ngân sách khoa học công nghệ, thu hút nhân tài…mà không phải theo cơ chế “ xin –cho” như trước đây, nhất là thu hút các nhà đầu tư chiến lược.
2. Tập trung nguồn lực phát triển hạ tầng chiến lược:
+ Giao thông kết nối thuận lợi nhất với hệ thống cảng biển- cảng hàng không và hệ thống cảng cạn (ICD).
+ Hệ thống logistics cho Vùng và liên vùng. Đặt chỉ tiêu giảm chi phí logistics hằng năm.
+ Bảo đảm tiến độ và lộ trình hoàn thành mục tiêu xây dựng hệ thống đường sắt đô thị theo tinh thần NQ 188/2025/QH 15 giai đoạn 2026-2035 và giai đoạn tiếp theo.
+ Hạ tầng số và chuyển đổi số.
3. Hình thành Quỹ đổi mới sáng tạo và đầu tư mạo hiểm quy mô lớn. Quỹ này hoạt động theo nguyên tác thị trường, đồng đầu tư với khu vực tư nhân để hỗ trợ startup công nghệ; doanh nghiêp spin-up từ trường Đại học và các dự án R&D; Nhà nước đóng vai trò vốn mồi, kích hoạt vốn xã hội.
4. Ưu tiên thu hút FDI thế hệ mới gắn với chuyển giao công nghệ. Thay tiêu chí lựa chon nhà đầu tư, từ “quy mô vốn” sang “ hàm lượng công nghệ, R&D và giá trị gia tăng”. Khuyến khích đặt trung tâm thiết kế chip, trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, thay vì chỉ gia công, đóng gói. Cần cơ chế yêu cầu liên kết với doanh nghiệp nội địa.
5. Triển khia thinh thần Nghị quyết 79 của BCT về kinh tế nhà nước, Thành phố tiến hành tổ chức lại lực lượng DNNN thuộc Thành phố, đề dồn nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng số và dữ liệu như một loai hạ tầng chiến lược, Đầu tư đồng bộ trung tâm dữ liệu lớn, điện toán đám mây, 5G/6G nền tảng dũ liệu mở và chính quyền số. Dữ liệu công phải được chia xẻ để doanh nghiệp phát triển các dịch vụ sáng tạo. Cắt giảm tối đa thủ tục giấy tờ, chuyển sang 100% dịch vụ công trực tuyến.
6. Cải cách mạnh mẽ giáo dục và thị trường lao động chất lượng cao.Tâp trung đào tạo STEM, bán dẫn, AI, tự động hóa, công nghệ sinh học. Tăng liên kết giữa doanh nghiệp-đại học-viện nghiên cứu. Xây dưng cơ chế thu hút chuyên gia quốc tế, Việt kiều, nhân tài trong nước bằng chính sách đãi ngộ cạnh tranh và môi trường làm việc thuận lợi.
7. Tái cấu trúc không gian phát triển đô thị theo mô hình “ đô thị sáng tạo”. Hình thành các cụm đổi mới sáng tạo ở Thành phố Thủ đức ( cũ) khu công nghệ cao; các trung tâm tài chính-thương mại-logistics thông minh; kết mối cảng biển, cảng hàng không- khu thuong mại tự do ( FTZ). Quy hoach phải gắn chặt với giao thông, nhà ở, nơi làm việc và hệ sinh thái khởi nghiệp.
8. Thúc đẩy chuyển đổi xanh song hành với chuyển đổi số. Khuyến khích công nghiệp sạch, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và giao thông điện hóa. Thành phố Hồ Chí Minh phải là đô thị thông minh, xanh và bền vững, tạo nền tảng cho lợi thế cạnh tranh mới trong thu hút đầu tư toàn cầu.
9. Bên cạnh chính sách hỗ trợ cho start- up trong lĩnh vực công nghệ cao cần chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và hộ sản xuất kinh doanh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, thích ứng với xu hướng phát triển, giảm thiểu quá trình sàn lọc doanh nghiệp thái quá gây ra các hệ quả xã hội.
10. Chuyển đổi mô hình phát triển lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển đòi hỏi tính đồng bộ và hệ thống trong chính sách và giải pháp thực thi, nên cần thiết phải xây dựng thành “ Chương trình chuyển đổi mô hình phát triển mới” , với hệ thống quan điểm và chính sách đồng bộ. Những nội dung này sẽ tích hợp vào Quy hoạch tổng thế Thành phố ( Điều chỉnh và tích hợp quy hoạch kt-xh và quy hoạch chung) giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 đang tiến hành thực hiện.
Tóm lại, với khát vọng đưa Việt Nam thành quốc gia phát triển, thu nhập cao trong vòng 20 năm tới, dựa vào tốc độ tăng GDP hằng năm 2 con số trong vài thập niên, thì TP.HCM với vai trò động lực tăng trưởng của cả nước, đòi hỏi phải chuyẻn đôi mô hình tăng trưởng kinh tế từ “mô hình tăng trưởng nhờ vốn” sang “mô hình tăng trưởng nhờ tri thức”, nâng cao đóng góp của năng suất và đổi mới sáng tạo, từng bước trở thành trung tâm công nghệ-tài chính-khởi nghiệp của Đông Nam Á.
PV
