Qua 40 năm Đổi mới, kinh tế tư nhân nước ta đã từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng với gần 1 triệu doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 48% GDP.
Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã khẳng định “kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia” và nêu rõ mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế.
Khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã đi một chặng đường dài, từ những nhà xưởng thủ công chật chội, vốn liếng ít ỏi, đến những tập đoàn công nghiệp và xuất khẩu tỷ đô, góp phần đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia thương mại lớn nhất thế giới.
Từ những xưởng nhỏ đến các thương hiệu tỷ đô
Gần bốn thập niên phát triển của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam được bắt đầu từ những bước đi đầy gian khó sau Đổi mới 1986, khi thể chế chưa hoàn thiện, dòng vốn khan hiếm và thị trường hạn hẹp. Trong bối cảnh ấy, nhiều doanh nhân đã chọn “đi trước” bằng ý chí tự học, tự làm, tự vượt qua, đặt nền móng cho khu vực tư nhân.
TPHCM là nơi phong trào lan tỏa mạnh nhất. Từ những năm 1990, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã ra đời, bền bỉ lớn lên và truyền lửa cho thế hệ kế nghiệp. Nhiều doanh nghiệp sinh ra từ những xưởng cơ khí, xưởng gỗ, cơ sở sản xuất nội thất nhỏ, nhưng nay đã trở thành các thương hiệu dẫn đầu như AA Corporation, An Cường, Đại Dũng, Thành Thành Công, Phúc Sinh hay Satra...
Các doanh nghiệp này cho thấy doanh nghiệp nội địa hoàn toàn có thể làm chủ thiết kế, công nghệ và chuỗi cung ứng. Họ là minh chứng rõ nét cho sức sống của doanh nhân Việt trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng, khi kinh tế tư nhân ngày càng trở thành động lực quan trọng của quốc gia.
Ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch Tập đoàn AA Corporation, chia sẻ: “Hai thập niên trước, doanh nghiệp Việt còn loay hoay với những đơn hàng nhỏ. Hôm nay, ngành gỗ Việt Nam đã đứng thứ 2 thế giới với kim ngạch hơn 15 tỷ USD. Quan trọng hơn, chúng tôi đã tạo dựng được thương hiệu nội thất Việt có bản sắc riêng và năng lực cạnh tranh quốc tế”.
Trang trại bò sữa Vinamilk tại tỉnh Tây Ninh. Ảnh: HOÀNG HÙNG
Cùng thời điểm đó, doanh nhân Trịnh Tiến Dũng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đại Dũng, thành công trong việc gây dựng doanh nghiệp tên tuổi từ một xưởng gia công thép đơn giản đến vị thế nhà thầu EPC hàng đầu, tham gia hàng trăm công trình trong và ngoài nước. Ông bộc bạch: “Chúng tôi không có lợi thế về vốn, nhưng có điểm tựa là tinh thần làm thật. Đầu tư công nghệ, chuẩn hóa quy trình và giữ chữ tín đã giúp chúng tôi bước vào chuỗi dự án quốc tế”.
Trong bức tranh chung ấy, Công ty cổ phần Mỹ phẩm Sài Gòn (SCC) là trường hợp đặc biệt của một thương hiệu thuần Việt đi lên từ thế hệ doanh nghiệp đầu tiên của TPHCM. Từ một nhà máy nhỏ chuyên sản xuất nước hoa, trải qua hơn 50 năm phát triển, SCC đã trở thành doanh nghiệp hàng đầu trong ngành mỹ phẩm nội địa.
Công ty cổ phần Nhựa Bình Minh, ra đời tại TPHCM từ năm 1977, cũng là mảnh ghép tiêu biểu cho sức vươn lên của doanh nghiệp Việt trong lĩnh vực kỹ thuật. Từ một xưởng sản xuất ống nhựa nhỏ, nay Bình Minh dẫn đầu thị trường ống nhựa xây dựng, đạt nhiều tiêu chuẩn quốc tế về an toàn nước sinh hoạt và liên tục được vinh danh Hàng Việt Nam chất lượng cao.
Những câu chuyện ấy kết nối lại thành một phần của bức tranh chung về những doanh nghiệp tư nhân kiên cường, bao thế hệ doanh nhân tài năng - những người đã và đang góp phần tạo dựng một khu vực kinh tế năng động, đóng góp khoảng 48% GDP và tạo việc làm cho 83%-85% lực lượng lao động của cả nước.
Phát huy mô hình “công - tư đồng kiến quốc”
Bốn thập niên qua cũng là quãng thời gian đầy biến động: khủng hoảng tài chính năm 1997, khủng hoảng toàn cầu năm 2008, đại dịch Covid-19 bùng phát năm 2020, hay những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu gần đây. Chính qua những thử thách đó, doanh nghiệp tư nhân đã trưởng thành, chuyển sang quản trị chuyên nghiệp, số hóa, tuân thủ ESG (khung đánh giá nhằm đo lường tính bền vững và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với môi trường, xã hội - PV) và nhiều tiêu chuẩn quốc tế.
Ông Lê Đức Nghĩa, Chủ tịch HĐQT Gỗ An Cường, thông tin: “Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh giúp chúng tôi tăng năng suất hơn 20% và đáp ứng thị trường cao cấp. Đó là tiêu chuẩn cạnh tranh mới của ngành gỗ Việt Nam”.
Trong ngành sữa, bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk), cho biết vẫn kiên trì phát triển chuỗi giá trị khép kín từ nông trại đến bàn ăn, tạo nền tảng để thương hiệu Việt có mặt tại hơn 50 quốc gia. Trong khi đó, những doanh nghiệp trẻ như Sao Khuê Food, Arobid, Cofidec… chọn triết lý “làm thật - sạch - minh bạch” làm nền tảng cạnh tranh mới trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng khắt khe. Sự phát triển của những doanh nghiệp này cho thấy khu vực tư nhân Việt Nam không chỉ mở rộng về quy mô, mà còn trưởng thành rõ rệt về chất.
Trong quá trình phát triển, mô hình “công - tư đồng kiến quốc” được nhiều doanh nhân trẻ thúc đẩy. Đây không phải là hợp tác công - tư theo nghĩa truyền thống, mà là cơ chế hợp lực 3 bên: Nhà nước kiến tạo thể chế và hạ tầng; Doanh nghiệp chủ động sáng tạo, đổi mới và triển khai; Xã hội, nhất là lực lượng trẻ, đồng hành, giám sát và bổ sung nguồn lực tri thức.
Theo ông Nguyễn Xuân Hoàng, Chủ tịch HĐQT Hemula Group, thế hệ F2 đang tiếp bước và viết tiếp câu chuyện hội nhập. Mô hình công - tư đồng kiến quốc là mô hình hiệu quả của kỷ nguyên mới: Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp chủ động, xã hội đồng hành.
Sự lớn mạnh của khu vực tư nhân là kết quả ban đầu của những cải cách thể chế, phát triển xanh, kinh tế số mà Chính phủ đang theo đuổi, cùng sự đồng hành của nhiều địa phương, đối tác quốc tế và cộng đồng doanh nhân trẻ. Tất cả tạo nên một nền kinh tế mở, linh hoạt và có sức cạnh tranh ngày càng cao. Khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam đã là điểm sáng mới của khu vực, đang trở thành động lực quan trọng giúp nâng tầm vị thế quốc gia trong dòng chảy hội nhập toàn cầu.
Mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp hoàn toàn khả thi
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo luồng sinh khí mới, khơi dậy tinh thần khởi nghiệp và củng cố niềm tin kinh doanh. Từ khi Nghị quyết được ban hành, bình quân mỗi tháng có khoảng 18.500 doanh nghiệp thành lập mới; tổng vốn khu vực kinh tế tư nhân bổ sung vào nền kinh tế ước đạt gần 5,2 triệu tỷ đồng (tính đến cuối quý 3-2025). Với khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh hiện nay, đây là khu vực giàu tiềm năng; chỉ cần một phần trong số này mạnh dạn chuyển đổi lên doanh nghiệp, mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 như Nghị quyết 68 nêu là hoàn toàn khả thi. Vấn đề hiện nay là cần xóa bỏ tâm lý “ngại chuyển đổi” của hộ kinh doanh.
Về giải pháp, Quốc hội đã thông qua sửa đổi Luật Quản lý thuế và Luật Thuế thu nhập cá nhân, theo hướng xây dựng mô hình quản lý mới: kê khai đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện; đơn giản hóa sổ sách, hóa đơn, chứng từ nhằm giảm tối đa áp lực khi hộ kinh doanh chuyển đổi sang doanh nghiệp. Bộ cũng đang nghiên cứu xây dựng Luật Kinh doanh cá thể nhằm thu hẹp khoảng cách về quản trị và chế độ tài chính - kế toán giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp.
Một nhiệm vụ quan trọng khác để kinh tế tư nhân bứt phá là tăng khả năng tiếp cận nguồn lực, nhất là về đất đai, công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Bộ Tài chính đang tập trung đề xuất các cơ chế ưu đãi thuế, miễn giảm phí trong giai đoạn đầu cho startup công nghệ; khấu trừ và hoàn thuế nhanh cho các dự án đổi mới sáng tạo.
Khơi thông dòng vốn để phát triển
Để khu vực kinh tế tư nhân thực sự phát huy vai trò động lực quan trọng nhất, từ góc độ chính sách nên tập trung vào 3 nhóm giải pháp lớn. Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế thị trường vốn và tài chính xanh, mở ra kênh huy động và sử dụng vốn tư nhân cho sản xuất sạch, công nghệ xanh và đổi mới sáng tạo. Khi được khuyến khích đúng mức, dòng vốn tư nhân sẽ lan tỏa hiệu quả và giúp thực hiện các cam kết quốc gia về phát triển bền vững.
Thứ hai, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất, với sự hợp tác ba bên: doanh nghiệp - nhà khoa học - Nhà nước. Đây là cách tiếp cận đúng, nhưng cần các mô hình cụ thể, cơ chế phối hợp minh bạch và vai trò dẫn dắt của Nhà nước trong kiến tạo hạ tầng và thể chế cho sáng tạo.
Thứ ba, thiết lập hệ tiêu chí và cơ chế đánh giá (KPI) rõ ràng cho doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước và cơ quan quản lý. Lượng hóa mục tiêu, trách nhiệm và kết quả sẽ giúp bảo đảm minh bạch và thúc đẩy tất cả các chủ thể cùng hành động vì mục tiêu chung.
Không còn là “xưởng gia công giá rẻ”
Điều tạo nên sự khác biệt của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không chỉ là sự chăm chỉ hay tinh thần dám làm, mà là tốc độ thích ứng với những tiêu chuẩn mới của thế giới. Từ tự động hóa, số hóa đến năng lượng sạch, các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là tại TPHCM, đang cho thấy họ có đủ khả năng để đáp ứng các quy chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Những doanh nghiệp đi lên từ nội lực như gỗ nội thất, cơ khí, thực phẩm hay mỹ phẩm đang chứng minh Việt Nam không còn là “xưởng gia công giá rẻ”, mà đang chuyển sang giai đoạn sản xuất giá trị cao hơn. Nhiều doanh nghiệp Việt đang đi đúng hướng và có thể trở thành trụ cột của mạng lưới sản xuất mới tại châu Á. Tinh thần chủ động của thế hệ doanh nhân trẻ chính là yếu tố thúc đẩy tốc độ hội nhập nhanh của kinh tế Việt Nam trong những năm tới.
Diện mạo “Silicon Valley mới” ở TPHCM
TPHCM đang sở hữu một hệ sinh thái doanh nhân và kỹ sư trẻ đầy năng lượng, rất giống với không khí mà Silicon Valley tại Mỹ từng có ở giai đoạn sơ khai. Điều quan trọng nhất ở Việt Nam và TPHCM là tinh thần dám thử nghiệm, dám chấp nhận sai để làm lại, một yếu tố cực kỳ quan trọng nếu muốn trở thành trung tâm công nghệ mới.
Nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam tôi gặp trong lĩnh vực robot, thiết bị tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) đều có tư duy rất hiện đại, sẵn sàng hợp tác với thế giới và cải tiến sản phẩm liên tục. Nhiều doanh nghiệp Việt đã bắt đầu tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế, sở hữu đội ngũ kỹ sư trẻ có khả năng giải quyết vấn đề nhanh, sáng tạo và hiểu thị trường khu vực. Đây là điều không phải quốc gia nào ở châu Á cũng có được. Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trụ cột trong chuỗi giá trị robot công nghiệp, logistics, nông nghiệp thông minh và y tế số nếu tiếp tục nuôi dưỡng thế hệ doanh nhân trẻ và thúc đẩy hợp tác quốc tế.
ÁI VÂN - LƯU THỦY
