"Kinh tế cuối tuần" không chỉ đơn thuần là các hoạt động vui chơi giải trí hay mua sắm diễn ra trong khoảng thời gian từ tối thứ Sáu đến hết ngày Chủ nhật mà cần hiểu rộng hơn theo khái niệm chiến lược về quản trị và khai thác nguồn lực đô thị với tổng thể các hoạt động kinh tế (sản xuất, tiêu dùng, dịch vụ, thương mại, văn hóa, du lịch…) vào cuối tuần.
Sau sáp nhập, trong lộ trình kiến tạo không gian đô thị hợp nhất giữa TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM mới hiện nay đang sở hữu một thị trường khổng lồ với 14 triệu dân và dự kiến 61 triệu lượt khách du lịch (11 triệu khách quốc tế, 50 triệu khách nội địa) vào năm 2026. Đây là nguồn lực rất lớn đóng góp đáng kể vào mục tiêu đạt 330.000 tỷ đồng doanh thu du lịch của Thành phố và hoàn toàn có thể đạt được nếu kinh tế cuối tuần trong đó có kinh tế đêm được chú trọng và khai thác thành một chu kỳ kinh tế hoàn chỉnh, tập trung vào việc tối ưu hóa hạ tầng đô thị (vốn thường bị bỏ trống hoặc hoạt động dưới công suất vào ngày nghỉ) và phát huy bản sắc văn hóa, tiền năng du lịch để tạo ra giá trị gia tăng.
Từ lâu, trên thế giới, các nước phát triển đã gắn liền inh tế cuối tuần với chiến lược phát triển du lịch, dịch vụ giải trí và kinh tế ban đêm. Thay vì chỉ là những ngày nghỉ ngơi thuần túy, các quốc gia xem đây là mỏ vàng để kích cầu tiêu dùng nội địa và thu hút ngoại tệ. Nhiều nước không tách rời kinh tế cuối tuần với kinh tế đêm, vì thứ Sáu đến Chủ nhật là thời điểm vàng của các hoạt động này với Mô hình "Thành phố không ngủ", thậm chí Vương quốc Anh (London) còn có chức danh "Night Czar" (Thị trưởng đêm) để quản lý riêng các hoạt động sau giờ hành chính hay tại London duy trì các tuyến tàu điện ngầm hoạt động 24/24 vào cuối tuần để hỗ trợ việc đi lại của người dân và du khách. Tại Thái Lan (Bangkok, Pattaya), Chính phủ tận dụng tối đa các khu phố đi bộ và chợ đêm cuối tuần (như Chatuchak, Pratunam, Silom….); cho phép kéo dài giờ hoạt động của các quán bar, khu vui chơi đến 4 giờ sáng tại các khu du lịch trọng điểm vào dịp cuối tuần để tối ưu hóa doanh thu. Một số nước khác có Mô hình "Kinh tế sự kiện và lễ hội" tận dụng cuối tuần để tổ chức các sự kiện có tính chu kỳ, tạo thói quen cho người tiêu dùng như Singapore với các sự kiện như giải đua xe F1, các buổi hòa nhạc của sao quốc tế (Taylor Swift, Coldplay) tạo ra hiệu ứng "combo": Xem show, mua sắm, lưu trú khách sạn, mang lại hàng trăm triệu USD chỉ trong vài ngày hay Đức với các lễ hội như Oktoberfest hay các chợ Giáng sinh cuối tuần không chỉ thu hút khách quốc tế mà còn là động lực tiêu dùng cực lớn cho người dân trong nước. Với việc khẳng định văn hóa là sức mạnh mềm, ngành du lịch và văn hóa TP.HCM hoàn toàn có thể học tập Mô hình "Kinh tế trải nghiệm và di sản" của Pháp và Ý tập trung vào các tour trải nghiệm văn hóa cuối tuần với các chương trình "Đêm bảo tàng" vào tối thứ Bảy hoặc mở cửa miễn phí vào Chủ nhật đầu tiên của tháng để khuyến khích dòng người đổ về các trung tâm kinh tế; Hay như Hàn Quốc phát triển các "K-Culture weekends" với các buổi biểu diễn âm nhạc đường phố, triển lãm nghệ thuật tại các khu vực như Hongdae hay Gangnam, kết hợp chặt chẽ giữa văn hóa truyền thống và hiện đại.
TP.HCM sau sáp nhập địa giới hành chính với không gian rộng mở được xác định là một hệ sinh thái kinh tế cuối tuần bao gồm kinh tế đêm hoàn chỉnh, nơi dòng chảy của du lịch, văn hóa và giải trí hội tụ. Kinh tế cuối tuần tại Thành phố đang vận hành với các loại hình như du lịch nội đô và trải nghiệm bản sắc văn hóa, xu hướng nổi trội lên sau dịch Covid 19 với các chuyến đi trong ngày hoặc ngắn ngày dành cho là khách nội địa và chuyên gia nước ngoài, khách inbound như các sản phẩm du lịch đường thủy trên sông Sài Gòn, tour "Trăng chiến khu" tại Củ Chi ; các hành trình di sản "Biệt động Sài Gòn", “ Lắng nghe kiến trúc kể chuyện Thành phố” hay các show như À ố show, Chào show; Vietcharm show… đã trở thành đặc sản cuối tuần, giúp công suất phòng khách sạn luôn duy trì mức trên 75% vào mỗi thứ Bảy, Chủ nhật.
TP.HCM cũng đang dần dần chuyển dịch từ giai đoạn kinh tế đêm chỉ có "ăn nhậu vỉa hè" bằng các không gian văn hóa đẳng cấp hơn như: Đường sách, đường hoa ngày Tết, các lễ hội ánh sáng quốc tế, và chuỗi sự kiện Lễ hội Áo dài, lễ hội Sông nước, lễ hội Bánh mì với quy mô lớn. Sự xuất hiện của các tổ hợp giải trí ứng dụng công nghệ AR/VR và các câu lạc bộ Gaming chuyên nghiệp đã thu hút tệp khách hàng trẻ Gen Z, Gen Alpha biến cuối tuần thành thời điểm bùng nổ của kinh tế sáng tạo. Việc kết nối hạ tầng với các khu vực lân cận đang tạo ra một vành đai nghỉ dưỡng cuối tuần Với thời gian di chuyển đến các điểm nghỉ dưỡng biển chỉ còn khoảng 60-70 phút nhờ các tuyến cao tốc và metro, TP.HCM đóng vai trò là trạm trung chuyển khổng lồ, giữ chân du khách bằng các dịch vụ hậu cần và mua sắm , kết nối với miền Tây Nam bộ, Đồng Nai, Lâm Đồng thuận tiện.
Thứ nhất: Phát triển giao thông công cộng xuyên đêm hoặc tăng tần suất vào cuối tuần, có kết nối liên sân bay (các tuyến xe buýt nhanh, đường sắt đô thị); Duy trì và phát triển mạng lưới Đường sắt đô thị kết nối di sản và kinh tế dọc tuyến; khuyến khích giao thông đường thủy đầu tư sản phẩm du lịch và hạ tầng bến du thuyền; ưu tiên trên các trục cao tốc mới cho các tour tuyến liên kết ngày cuối tuần.
Thứ hai: Xây dựng chính sách "Thuế đêm" ưu đãi và Quỹ hỗ trợ văn hóa: Giảm thuế VAT hoặc thuế tiêu thụ đặc biệt cho các doanh nghiệp cam kết tổ chức các hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống hoặc hiện đại miễn phí cho cộng đồng vào đêm cuối tuần.
Thứ ba: Quy hoạch "Vùng xanh đêm 24/7": Thí điểm các khu vực đặc quyền hoạt động 24/7 tại các điểm di sản hoặc ven sông Sài Gòn, quy định về tiếng ồn và giờ giấc cần được nới lỏng theo khung pháp lý riêng, đổi lại là sự kiểm soát nghiêm ngặt về an ninh và vệ sinh môi trường. Ngoài ra khi mở rộng kinh tế cuối tuần và kinh tế đêm, TP.HCM cũng cần đầu mối quản trị chuyên trách để điều phối giao thông công cộng, logistics và an ninh riêng cho các vùng kinh tế này vào cuối tuần. Mở rộng không gian văn hóa về đêm qua việc thí điểm mở cửa các bảo tàng, di tích lịch sử đến 22g00 vào cuối tuần; phát triển thêm các tuyến phố đi bộ gắn với đặc trưng văn hóa của từng địa phương
Thứ tư: Thành lập các Tổ hợp đa năng, thay vì chỉ là các con phố đi bộ rời rạc. Tại đây, một trục giá trị phải bao gồm: Mua sắm, ẩm thực, giải trí (nghệ thuật, trình diễn…)
Thứ năm: Khuyến khích doanh nghiệp phát triển các show diễn thực cảnh ngắn (15-20 phút) hoặc các workshop tương tác (làm gốm, nấu món ăn bản địa, nghe nhạc dân tộc hiện đại hóa) diễn ra ngay trong các điểm giải trí công cộng Các trung tâm thương mại và cửa hàng flagship nên tổ chức các "Night Sale" bắt đầu từ 22h đêm Thứ Bảy với các hoạt động âm nhạc DJ, trình diễn thời trang ngay tại cửa hàng.
Thứ sáu: Doanh nghiệp du lịch và văn hóa cần thiết kế các gói du lịch trải nghiêm cảm xúc chỉ có vào cuối tuần như ẩm thực kết hợp âm nhạc; tổ chức show nghệ thuật; tổ chức các phiên chợ đêm cao cấp, nơi quy tụ các thương hiệu sáng tạo địa phương.
Thứ bảy: Số hóa hạ tầng, xây dựng ứng dụng "Hồ Chí Minh City Night Life" tích hợp bản đồ các điểm vui chơi, ăn uống đêm, lịch chạy xe buýt đêm, và hệ thống đánh giá an toàn/chất lượng của từng cơ sở, hệ thống đặt chỗ và thanh toán trên một nền tảng duy nhất.
(*) Giám đốc Công ty Tư vấn, Truyền thông và sự kiện Cánh Cam
Phan Yến Ly (*)
