Với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, việc tháo gỡ những điểm nghẽn trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) không chỉ giúp giảm tải cho tín dụng ngân hàng mà còn mở ra kênh dẫn vốn trung, dài hạn cho các lĩnh vực then chốt như hạ tầng, sản xuất kinh doanh.

“Chia lửa” cho tín dụng

Nền kinh tế Việt Nam nhiều năm qua phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, khiến áp lực thanh khoản gia tăng trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng vượt huy động vốn. Theo Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ tín dụng/GDP hiện ở mức khoảng 137% và có thể lên tới 180% vào năm 2030 nếu những kênh dẫn vốn khác không được phát triển. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải mở rộng các kênh huy động vốn thay thế, trong đó TPDN được kỳ vọng giữ vai trò then chốt.

Gần đây, số lượng thống kê từ việc phát hành TPDN có tín hiệu tích cực hơn. Theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam, quý 1-2026, doanh nghiệp huy động khoảng 24.800 tỷ đồng qua kênh trái phiếu, tăng 33% so với cùng kỳ. Dòng vốn vẫn tập trung vào ngân hàng và bất động sản, chiếm tới 90% tổng giá trị phát hành; phần còn lại thuộc về các doanh nghiệp tiêu dùng, công nghiệp và chứng khoán.

Theo dự báo của FiinRatings, nếu thị trường khởi sắc thì tổng giá trị phát hành TPDN năm nay có thể đạt khoảng 800.000 tỷ đồng. Ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích của FiinRatings (tổ chức xếp hạng tín nhiệm), lý giải các ngân hàng đang thận trọng hơn trong cho vay khi rủi ro tín dụng gia tăng và mặt bằng lãi suất có xu hướng đi lên. Do đó, doanh nghiệp phải tìm đến các kênh huy động vốn thay thế, trong đó TPDN gần như là lựa chọn tất yếu. Điều kiện thuận lợi là thị trường được thúc đẩy bởi 3 động lực chính: cải cách pháp lý giúp củng cố niềm tin; nhu cầu tăng vốn cấp hai của ngân hàng; nhu cầu tài trợ cho các dự án hạ tầng quy mô lớn đang dần dịch chuyển từ tín dụng sang trái phiếu do giới hạn tăng trưởng tín dụng.

Tháo nút thắt lệch pha

Theo thống kê của FiinRatings, dòng vốn tập trung vào bất động sản và tổ chức tín dụng, trong khi khu vực sản xuất và thương mại chỉ chiếm khoảng 9%. Ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế quốc gia cấp cao Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), đánh giá, cấu trúc lệch pha không chỉ làm gia tăng rủi ro hệ thống mà còn hạn chế vai trò của thị trường vốn. Cấu trúc thị trường vốn hiện chưa “ăn khớp” với nhu cầu phát triển, nhất là khi Chính phủ đẩy mạnh đầu tư công. Đầu tư công dự kiến đạt 8%-10% GDP mỗi năm, tương đương nhu cầu bổ sung 10-20 tỷ USD.

Tuy nhiên, tài trợ hạ tầng vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách, tín dụng ngân hàng và rất ít đến từ TPDN. Thị trường còn thiếu những nhà đầu tư dài hạn như quỹ hưu trí, bảo hiểm, cùng nhiều công cụ phòng ngừa rủi ro và hệ sinh thái hỗ trợ như xếp hạng tín nhiệm, tư vấn. Vì vậy, việc hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng nhà đầu tư và phát triển các định chế trung gian là điều kiện then chốt để TPDN phát huy vai trò kênh dẫn vốn trung - dài hạn. Bên cạnh đó, bà Dương Kim Anh, Giám đốc Đầu tư Công ty quản lý Quỹ Vietcombank, nhận xét, thị trường đang thiếu nguồn cung trái phiếu chất lượng cao, nhất là ở khối sản xuất. Các quỹ hiện chủ yếu đầu tư vào trái phiếu niêm yết, trong đó phần lớn là trái phiếu ngân hàng, khiến dư địa rót vốn vào các ngành khác rất hạn chế.

Ở góc nhìn vĩ mô, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính ngân hàng, nhận định, một hệ thống tài chính bền vững cần sự cân bằng giữa ngân hàng và thị trường vốn, thay vì phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng. Do đó, nhằm tăng cường vốn ngân sách cho các dự án trọng điểm, cơ quan chức năng nên mở rộng thị trường TPDN, thúc đẩy sự tham gia của các quỹ đầu tư dài hạn và định chế tài chính phi ngân hàng. Việc hoàn thiện khung pháp lý cho các công cụ như trái phiếu công trình hay các cấu trúc tài chính phù hợp với đặc thù hạ tầng, sẽ là giải pháp hiệu quả để đa dạng hóa nguồn vốn.

Ông BÙI HOÀNG HẢI, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước:

Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 136/2025 sửa đổi Thông tư 98/2020 về hoạt động và quản lý quỹ đầu tư chứng khoán có hiệu lực từ 12-2-2026, tập trung điều chỉnh danh mục và hạn mức đầu tư của các quỹ chứng khoán theo hướng linh hoạt hơn. Điểm đáng chú ý là bổ sung quy định về quỹ trái phiếu, nới rộng phạm vi đầu tư, tạo điều kiện để các quỹ tham gia sâu hơn vào thị trường, qua đó hỗ trợ phát triển thị trường TPDN.

Chính sách cũng hướng tới cơ cấu lại nhà đầu tư, ưu tiên mở rộng vai trò của nhà đầu tư tổ chức nhằm tăng tính ổn định và khả năng huy động vốn. Đồng thời, các ưu đãi thuế đối với quỹ đầu tư, quỹ hưu trí tự nguyện được điều chỉnh theo hướng khuyến khích dòng vốn dài hạn. Thời gian tới, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục triển khai giải pháp nhằm khơi thông nguồn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.

HẠNH NHUNG