Mất nhiều thời gian, chi phí cao, thiếu phương tiện kỹ thuật, đó là những nguyên nhân đang khiến cho câu chuyện làm sách chữ nổi gặp nhiều khó khăn. Trẻ em khiếm thị hiện khó lòng tiếp cận những xuất bản phẩm dành riêng cho mình.

Cung không đủ cầu

Theo ước tính, Việt Nam đang có gần 2 triệu người khiếm thị và suy giảm thị lực, trong đó khoảng 16.000-23.000 trẻ em. Tuy nhiên, chưa đến 1% sách tại Việt Nam được chuyển đổi sang định dạng giúp người khiếm thị và suy giảm thị lực tiếp cận được, như sách chữ nổi Braille hay sách nói. Điều này đồng nghĩa với việc hàng chục ngàn trẻ em vẫn chưa có cơ hội được chạm tay vào những câu chuyện phù hợp với lứa tuổi của mình - những cuốn sách có thể nuôi dưỡng trí tưởng tượng, niềm vui đọc, và khát vọng học hỏi.

Anh Nguyễn Văn Xứng, Trưởng phòng kỹ thuật phụ trách in ấn của Trung tâm khiếm thị Nhật Hồng, cho biết, nhu cầu lớn nhất với các em khiếm thị hiện nay vẫn là sách giáo khoa theo định dạng chữ nổi Braille. Bởi các em khiếm thị hầu hết đều học tại các trường bình thường, sử dụng cùng loại sách giáo khoa như các bạn đồng trang lứa. Điều này đòi hỏi có kế hoạch dài hạn để chuyển đổi từ sách chữ thường sang chữ nổi, giúp các em thuận tiện trong việc học.

“Hiện nhu cầu sách chữ nổi rất cao, không chỉ sách giáo khoa, tham khảo mà còn là các thể loại sách khác như văn học, kiến thức… nhưng nguồn cung rất ít, hầu như không đáp ứng được nhu cầu. Nguyên nhân chính là do chi phí, bởi để sản xuất được một cuốn sách chữ nổi (chỉ tính riêng chi phí in ấn) đã tốn gấp 5-6 lần so với sách thường. Thậm chí có bộ chỉ riêng công in đã lên đến 10 triệu đồng/bộ, gấp hơn 10 lần bộ sách in bình thường. Nếu không có sự tài trợ của các nhà hảo tâm thì học sinh khiếm thị rất khó để tiếp cận được với sách vở”, anh Nguyễn Văn Xứng chia sẻ.

Sau khi mang lại cơ hội tiếp cận những đầu sách tranh có chất lượng cho nhiều học sinh tiểu học, từ năm 2023, tổ chức Room to Read (RtR) Việt Nam đã mở rộng cơ hội tiếp cận cho nhiều đối tượng học sinh, trong đó có các em khiếm thị. Với dự định ban đầu là làm thử một tựa sách, tổ chức này đã đến Trường Phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu, Trung tâm khiếm thị Nhật Hồng và một số nơi để tìm hiểu về nhu cầu cũng như cách làm. “Các thầy cô và các bạn đều khẳng định có nhu cầu rất lớn, nhưng chưa có một nguồn lực phù hợp để tiếp cận”, ông Lê Thiện Trí, Giám đốc chương trình Phát triển ngôn ngữ của RtR Việt Nam, cho biết.

Để không trẻ em nào bị bỏ lại

Cuối năm 2025, tổ chức RtR Việt Nam hợp tác cùng Trung tâm Clovernook (Mỹ), đơn vị tiên phong trong lĩnh vực sách chữ Braille, nhằm xây dựng năng lực sản xuất và xuất bản tài liệu mà trẻ em khiếm thị và suy giảm thị lực có thể tiếp cận tại Việt Nam cũng như trong khu vực. Dự án nhằm kết nối và hợp tác với nhiều đơn vị, tổ chức để mở rộng việc sản xuất sách chữ nổi Braille tại Việt Nam, qua đó mang lại nhiều cơ hội học tập bình đẳng hơn cho các em nhỏ có khuyết tật nhìn.

Ông Lê Thiện Trí cho biết, theo kế hoạch, RtR Việt Nam sẽ phát triển 10 tựa sách. Chẳng hạn, sẽ có những tựa sách kèm mô hình 3D của các nhân vật chính trong câu chuyện để các em có thể vừa đọc vừa sờ chạm, từ đó cảm nhận nhân vật bằng phương án in 3D, hoặc có những câu chuyện mà phần tranh sẽ được tích hợp, mô tả tranh bằng chữ nổi để các bạn có thể đọc và hiểu được, có thêm thông tin và chi tiết trong tranh. Ngoài ra, sẽ có những đầu sách kết hợp với nội dung đọc và nghe, trong sách sẽ có những đoạn âm thanh mô tả…

“RtR Việt Nam đang mở rộng hoạt động nhằm giúp trẻ em khuyết tật nhìn có cơ hội tiếp cận công bằng với sách và tài liệu chất lượng. Trước mắt, chúng tôi sẽ thử nghiệm 10 tựa sách với những cách làm khác nhau, rồi phối hợp các tổ chức trong nước để chuyển những tựa sách này đến các trung tâm giáo dục đặc biệt, các trường dành cho học sinh khiếm thị để các bạn có thể trải nghiệm và cho RtR phản hồi về từng cách làm này như thế nào, từ đó chúng tôi sẽ xây dựng kế hoạch dài hơi hơn”, ông Lê Thiện Trí chia sẻ.

HỒ SƠN