(ĐTTCO) - Yêu cầu về sản xuất xanh, bền vững của nhiều thị trường xuất khẩu lớn không chỉ làm thay đổi các doanh nghiệp sản xuất mà còn thúc đẩy sự chuyển mình của hạ tầng khu công nghiệp (KCN).

Phấn đấu đạt 4,5 tỷ USD

Khu vực phía Đông TPHCM hiện có 13 KCN đang hoạt động, với tổng diện tích hơn 9.000ha, lấp đầy hơn 70%. Trong đó, KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 (phường Tân Phước) là điểm sáng về KCN xanh thu hút đầu tư với nhiều dự án sử dụng công nghệ cao từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ…

Ông Kazama Toshio, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Thanh Bình Phú Mỹ, chủ đầu tư KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3, thông tin: "Đến nay, Phú Mỹ 3 đã thu hút khoảng 6 tỷ USD vốn đầu tư và dự kiến con số này vượt 7 tỷ USD vào năm 2027 khi những dự án hiện tại hoàn tất cấp phép".

Để có được kết quả này, KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 sớm xác định việc chuyển đổi sang KCN sinh thái là chiến lược lâu dài. Do đó, suốt 10 năm qua, đơn vị này chuyển đổi một khu đất ngập mặn có giá trị kinh tế thấp thành một KCN hiện đại, hài hòa với nhiều đặc điểm nổi bật.

Hạ tầng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, hệ thống xử lý nước thải hiện đại tiêu chuẩn cao, hệ thống cấp điện, nước, viễn thông, khí thiên nhiên, khí công nghiệp được đi ngầm và cấp trực tiếp đến hàng rào nhà máy của từng nhà đầu tư.

Cũng ở phía Đông TPHCM, KCN Sonadezi Châu Đức (xã Ngãi Giao) đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, hướng tới mô hình KCN sinh thái và bền vững. Chiến lược tập trung vào việc đầu tư hạ tầng đồng bộ, thu hút đầu tư xanh, xử lý nước thải tập trung và tích hợp giải pháp môi trường.

KCN Sonadezi Châu Đức hiện thu hút hơn 100 doanh nghiệp trong và ngoài nước với tổng vốn đầu tư hàng tỷ USD. Đáng chú ý, trong bối cảnh dòng vốn đầu tư toàn cầu chậm lại, KCN Sonadezi Châu Đức vẫn giữ được sức hấp dẫn, thu hút nhiều nhà đầu tư đến tìm hiểu thuê đất.

Nhìn vào bức tranh toàn cảnh, TPHCM hiện có 66 KCX-KCN, trong đó có 58 KCX-KCN đang hoạt động với diện tích hơn 22.410ha, tỷ lệ lấp đầy khoảng 80%.

Theo kế hoạch của Ban Quản lý KCX-KCN TPHCM (HEPZA), năm 2026, tổng vốn đầu tư đạt 4,25 tỷ USD, phấn đấu đạt 4,5 tỷ USD. Trong đó, HEPZA muốn chuyển dịch các KCX-KCN theo hướng phát triển công nghệ cao, xanh và số.

Trong khuôn khổ dự án “Hỗ trợ kỹ thuật xây dựng KCN kiểu mẫu, KCN thông minh theo định hướng sinh thái và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, vận hành KCN tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (trước đây)” do JICA tài trợ, KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 đã lập hồ sơ và HEPZA đang đề xuất cấp giấy chứng nhận KCN sinh thái cho KCN trong thời gian tới.

Thách thức chuyển đổi

Trao đổi với PV Báo SGGP, ông Lê Viết Phúc, Phó Trưởng ban HEPZA, cho biết, thời gian qua đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy chuyển đổi sản xuất xanh, sạch, phát triển bền vững đến các chủ đầu tư hạ tầng, các doanh nghiệp trong KCX-KCN.

HEPZA còn phối hợp các tổ chức JICA, UNIDO, World Bank… để nghiên cứu, đánh giá, lựa chọn hướng đi trong việc triển khai chuyển đổi các KCX-KCN hiện hữu theo hướng sinh thái, thông minh trên địa bàn thành phố.

Đây là hướng đi tất yếu nhưng vẫn còn “lấn cấn” khi chuyển đổi. Kể về câu chuyện của KCN Hiệp Phước, ông Giang Ngọc Phương, Phó Tổng giám đốc Công ty CP KCN Hiệp Phước cho biết, năm 2020, KCN Hiệp Phước bắt đầu tham gia dự án “Triển khai KCN sinh thái tại Việt Nam theo hướng tiếp cận từ chương trình KCN sinh thái toàn cầu” do UNIDO đồng thực hiện với Bộ KH-ĐT (trước đây), với sự tài trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ.

Ngoài những điều đã đạt được rất tích cực, môi trường công nghiệp tại KCN và từng nhà máy có chuyển biến ngày càng tốt, xuất hiện nhiều mô hình cộng sinh công nghiệp.

Tuy nhiên, thách thức cũng không ít. Theo đó, để chuyển đổi từ KCN hiện hữu sang KCN sinh thái, có một tiêu chí mà nhiều KCN thường bị vướng là, phải dành 25% diện tích cho công trình hạ tầng xanh và dùng chung. Trong khi trước kia quy định diện tích cây xanh tối thiểu là 10%. Việc điều chỉnh quy hoạch này dẫn đến diện tích thương mại giảm, ảnh hưởng đến vấn đề thu hồi vốn cho chủ đầu tư KCN.

Những doanh nghiệp thứ cấp, nhất là doanh nghiệp nhỏ, hoạt động trong KCN cũng bị ảnh hưởng, do chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ sạch, hạ tầng tái sử dụng tài nguyên và hệ thống quản trị vận hành... khá lớn.

Về giải pháp, theo chủ đầu tư các KCN-KCX, Việt Nam đã có Nghị định 35/2022 và Thông tư 05/2025 - khung chính sách quốc gia cho KCN sinh thái.

Tuy nhiên, để hình thành hệ sinh thái công nghiệp xanh, ngoài nỗ lực tự thân của chủ đầu tư hạ tầng KCN cũng như doanh nghiệp thứ cấp, chúng ta cần những “công cụ” mạnh như tín dụng xanh, ưu đãi thuế, hỗ trợ đất đai cụ thể hơn của các cơ quan quản lý nhà nước.

THANH DUNG - QUANG VŨ