Ngày 21-4, Bộ Ngoại giao Iran ra tuyên bố lên án việc Mỹ nổ súng và bắt giữ tàu chở hàng Touska tại vịnh Oman, yêu cầu thả ngay thủy thủ đoàn và cảnh báo nguy cơ leo thang căng thẳng trong khu vực. Những động thái này diễn ra khi lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần sẽ hết hạn vào tối 22-4 (giờ Mỹ).
Trước đó, trong thông điệp mới nhất đăng trên mạng xã hội Truth Social tối 20-4 (giờ Mỹ), Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi Iran ký một thỏa thuận tốt hơn Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA), đồng thời khẳng định sẽ không dỡ bỏ phong tỏa hệ thống cảng biển của Tehran nếu chưa đạt được thỏa thuận hòa bình. Tổng thống Donald Trump cũng chỉ trích JCPOA - thỏa thuận được ký dưới thời Tổng thống Barack Obama - là không hiệu quả, đồng thời khẳng định thỏa thuận mới, nếu đạt được, sẽ bảo đảm an ninh không chỉ cho Israel và Trung Đông, mà còn cho Mỹ, châu Âu và các khu vực khác.
Những tuyên bố trên được Tổng thống Donald Trump đưa ra trong bối cảnh phái đoàn Mỹ đang chuẩn bị cho vòng đàm phán tiếp theo với Iran tại Pakistan. Tuy nhiên, phía Iran đã phát đi thông điệp không nhượng bộ. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo, Tehran có “những quân bài mới” nếu chiến sự tiếp diễn, đồng thời nhấn mạnh nước này không chấp nhận đàm phán khi bị đe dọa.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Seyed Abbas Araghchi chỉ trích các hành động của Mỹ - bao gồm việc bắt giữ tàu M/V Touska của Iran tại vịnh Oman và những tuyên bố cứng rắn từ Washington - là rào cản lớn đối với tiến trình hòa đàm. Theo giới quan sát, tình hình hiện nay cho thấy khoảng cách lập trường giữa Mỹ và Iran vẫn còn rất lớn.
Trong bối cảnh môi trường an ninh gần eo biển Hormuz đang biến động khôn lường khi cả Washington và Tehran cùng áp đặt các hạn chế riêng rẽ, Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) đã đưa ra khuyến cáo đối với các tàu thuyền trong khu vực. Tuyên bố ngày 20-4 của IMO nhấn mạnh: “Tình hình tiếp tục biến động. Các tàu nên thận trọng tối đa và không nên mạo hiểm nếu không có các đảm bảo an ninh”.
Theo IMO, tính đến ngày 19-4, đã có 24 vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền tại các vùng biển liên quan, khiến ít nhất 10 thủy thủ thiệt mạng. Tình trạng phong tỏa “ăn miếng trả miếng” giữa Mỹ và Iran khiến lưu lượng qua tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới này gần như tê liệt. Dữ liệu theo dõi cho thấy chỉ có rất ít tàu có thể đi qua eo biển Hormuz trong những ngày gần đây, trong khi hơn 750 tàu (trong đó có khoảng 350 tàu chở dầu và khí đốt) vẫn bị mắc kẹt trong vịnh Persian.
Không chỉ đối mặt nguy cơ quân sự, các tàu thương mại còn liên tục bị chặn hướng, buộc quay đầu hoặc thay đổi hành trình. Một số vụ việc còn liên quan đến việc tàu bị tấn công bằng vật thể không xác định hoặc bị cảnh báo là “mục tiêu” nếu tiếp cận khu vực nhạy cảm.
HẠNH CHI tổng hợp
