Việc xây dựng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) lần đầu tiên tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý minh bạch, giúp nhận diện rõ các dự án xanh, dự án tuần hoàn, qua đó thúc đẩy dòng vốn ưu đãi và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tổ chức lấy ý kiến đối với dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Đây là bước cụ thể hóa các chủ trương lớn trong Nghị quyết 198/2025/QH15, đồng thời gắn với chính sách hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước dành cho khu vực kinh tế tư nhân.
Trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế theo hướng bền vững, nhu cầu huy động các nguồn lực tài chính xanh như tín dụng xanh, trái phiếu xanh ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, việc thiếu một hệ thống tiêu chí thống nhất đã trở thành rào cản lớn, gây khó khăn cho cả doanh nghiệp trong tiếp cận vốn và tổ chức tài chính trong thẩm định dự án.
Dự thảo lần này hướng tới việc thiết lập bộ tiêu chí rõ ràng để xác định dự án “xanh”, mức độ đáp ứng mô hình kinh tế tuần hoàn và điều kiện thụ hưởng các ưu đãi tài chính. Khi được ban hành, khung tiêu chuẩn này sẽ đóng vai trò như “giấy thông hành”, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.
Đồng thời, việc xây dựng tiêu chuẩn nội địa tương thích với thông lệ quốc tế cũng trở nên cấp thiết trong bối cảnh các thị trường lớn gia tăng yêu cầu về phát thải, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội. Những quy định như CBAM, EUDR hay tiêu chuẩn báo cáo bền vững CSRD/ESRS đang từng bước chuyển ESG từ yếu tố khuyến khích sang bắt buộc.
Theo dự thảo, danh mục dự án xanh dự kiến bao gồm 45 loại hình thuộc 7 lĩnh vực trọng điểm như năng lượng, giao thông, xây dựng, tài nguyên nước, nông - lâm - thủy sản, công nghiệp chế biến chế tạo và dịch vụ môi trường. Các tiêu chí được xây dựng trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Đối với dự án tuần hoàn, hệ thống phân loại được chia thành ba nhóm: thiết kế tuần hoàn, sử dụng tuần hoàn và phục hồi tài nguyên, bao phủ toàn bộ vòng đời sản phẩm.
Một điểm đáng chú ý là lần đầu tiên khung tiêu chuẩn ESG với 52 tiêu chí được đưa vào làm căn cứ đánh giá và hỗ trợ lãi suất. Doanh nghiệp có thể lựa chọn tự đánh giá hoặc thông qua các tổ chức đánh giá độc lập, giúp tối ưu chi phí và thời gian triển khai.
Tuy nhiên, để đảm bảo tính minh bạch, các tổ chức đánh giá phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như TCVN ISO/IEC 17029 hoặc ISAE 3000, qua đó hạn chế rủi ro trục lợi chính sách.
Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ trong quá trình hưởng ưu đãi. Chủ đầu tư phải duy trì đầy đủ các tiêu chí đã cam kết; nếu không đáp ứng, cần kịp thời báo cáo để dừng hỗ trợ. Đồng thời, cơ chế báo cáo trong vòng 30 ngày kể từ khi nhận hỗ trợ sẽ góp phần hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về dự án xanh.
Hệ thống dữ liệu này không chỉ giúp cơ quan quản lý theo dõi hiệu quả chính sách mà còn là nền tảng để điều chỉnh danh mục dự án phù hợp với thực tiễn phát triển từng giai đoạn.
Có thể thấy, dự thảo Quyết định không chỉ đơn thuần thiết lập tiêu chí mà còn định hình một hệ sinh thái pháp lý đồng bộ, kết nối giữa chính sách công, nhu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp và chuẩn mực của thị trường quốc tế.
Khi được ban hành, khung tiêu chuẩn ESG cùng cơ chế hỗ trợ đi kèm được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đồng thời nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong tiến trình hội nhập sâu rộng.
Văn Hùng
