Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư số 20, sửa đổi và bổ sung một số nội dung của Thông tư 10, nhằm hoàn thiện phương pháp xác định giá chi phí tránh được và cơ chế hợp đồng mua bán điện (PPA) đối với các nhà máy năng lượng tái tạo quy mô nhỏ.
Quy định mới sẽ có hiệu lực từ ngày 2/6/2026, được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý ổn định để thúc đẩy phát triển nguồn điện sạch.
Theo quy định, biểu giá chi phí tránh được được xây dựng dựa trên phần chi phí mà hệ thống điện quốc gia tiết giảm khi tiếp nhận điện từ các nhà máy năng lượng tái tạo nhỏ, có công suất từ 30MW trở xuống. Cơ chế này góp phần khuyến khích đầu tư vào các nguồn điện như thủy điện nhỏ, điện gió và điện mặt trời, đồng thời hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải.
Một điểm đáng chú ý là việc điều chỉnh cách xác định mùa mưa và mùa khô theo từng vùng. Cụ thể, miền Bắc có mùa mưa từ ngày 1/7 đến 31/10, miền Trung từ 15/8 đến 15/12 và miền Nam từ 1/8 đến 1/12; các khoảng thời gian còn lại được tính là mùa khô. Quy định này giúp việc tính toán giá điện sát với điều kiện vận hành thực tế của từng khu vực.
Bên cạnh đó, ranh giới phân vùng Bắc - Trung - Nam được xác định theo hệ thống điều độ điện, thay vì theo địa giới hành chính, qua đó nâng cao độ chính xác trong áp dụng biểu giá.
Thông tư mới quy định rõ thời hạn của hợp đồng mua bán điện (PPA), với hiệu lực kể từ ngày ký và kéo dài tối đa 20 năm tính từ thời điểm vận hành thương mại. Cơ chế này giúp tạo sự ổn định dài hạn, phù hợp với vòng đời kinh tế của các dự án năng lượng tái tạo.
Đối với các dự án đã ký hợp đồng trước đó, biểu giá theo khu vực vẫn được giữ nguyên, kể cả khi có thay đổi về địa giới hành chính. Đây là điểm quan trọng nhằm đảm bảo tính liên tục của các hợp đồng hiện hữu.
Trong trường hợp dự án thay đổi tiêu chí về công suất, chủ đầu tư có thể lựa chọn tiếp tục áp dụng biểu giá chi phí tránh được hoặc tham gia thị trường điện. Tuy nhiên, nếu đã chuyển sang cơ chế thị trường, sẽ không được quay lại áp dụng biểu giá này.
Biểu giá chi phí tránh được được cấu thành từ ba yếu tố chính: giá điện năng, tổn thất truyền tải và giá công suất.
Giá điện năng được xác định dựa trên chi phí nhiên liệu của các nhà máy nhiệt điện có chi phí biến đổi cao nhất, đồng thời được điều chỉnh theo biến động nhiên liệu. Điện dư được tính bằng 50% giá trong giờ thấp điểm mùa mưa nhằm tối ưu vận hành hệ thống.
Tổn thất truyền tải được tính toán riêng cho từng miền, kèm theo cơ chế điều chỉnh theo vị trí kết nối và hướng truyền tải, phản ánh sát chi phí thực tế.
Giá công suất được xây dựng dựa trên mô hình nhà máy nhiệt điện chu trình hỗn hợp (CCGT), với các yếu tố như suất đầu tư, chi phí vận hành, cơ cấu vốn và lãi suất.
Trong trường hợp bất khả kháng như thiên tai hoặc sự cố khiến nhà máy phải dừng hoạt động, các bên có thể thỏa thuận gia hạn hợp đồng, nhưng tổng thời gian không vượt quá 20 năm.
Việc hoàn thiện cơ chế giá điện thông qua Thông tư 20 được kỳ vọng sẽ nâng cao tính minh bạch, tạo môi trường đầu tư ổn định và hấp dẫn hơn cho các dự án năng lượng tái tạo quy mô nhỏ.
Trong bối cảnh nhu cầu chuyển dịch sang năng lượng sạch ngày càng gia tăng, các điều chỉnh này được xem là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển bền vững ngành điện, đồng thời tối ưu hóa chi phí vận hành của hệ thống điện quốc gia.
Văn Hùng
