Tọa lạc tại thành phố cảng Marseille (Pháp), Bảo tàng Văn minh châu Âu và Địa Trung Hải (Mucem) với cấu trúc lưới bê tông vươn ra mặt biển, đang trở thành không gian kể lại những lát cắt của lịch sử nhân loại. Trong không gian lộng gió ấy, hình ảnh các gia đình nhiều thế hệ xếp hàng chờ vào triển lãm không còn xa lạ, cho thấy sức hút bền bỉ của các giá trị văn hóa.
Tại Mucem đang diễn ra triển lãm đặc biệt mang tên Mothers (tạm dịch: Những người mẹ, từ ngày 21-3 đến 31-8). Đây là “một cuộc khảo sát” quy mô lớn về thiên chức làm mẹ qua hơn 1.000 năm lịch sử.
Với sự kết hợp từ hơn 250 bộ sưu tập của bảo tàng quốc gia và các viện nghệ thuật lớn tại châu Âu, Mucem đã tập hợp hàng trăm hiện vật bao gồm: tranh sơn dầu, điêu khắc, video sắp đặt và các kỷ vật dân tộc học.
Hành trình nghệ thuật bắt đầu từ thời kỳ Trung cổ và Phục hưng, nơi hình ảnh người mẹ gắn liền với sự thiêng liêng.
Những bức tượng Đức mẹ và Chúa hài đồng bằng gỗ, hay những bản thảo chép tay từ thế kỷ 12, không chỉ là tôn giáo, mà là sự tôn vinh sớm nhất về sự che chở. Ở giai đoạn này, nghệ thuật đặt người mẹ vào vị trí của một biểu tượng bất diệt: kiên nhẫn, thánh thiện và bao dung.
Triển lãm tạo ra bước ngoặt khi tiến dần đến thế kỷ 19 và 20, với sự xuất hiện của các tác phẩm hiện thực và ấn tượng. Không còn là những biểu tượng hoàn mỹ trên bệ thờ, người mẹ hiện lên qua nét vẽ của các nghệ sĩ như Mary Cassatt với những sinh hoạt đời thường: tắm cho con, chải tóc, hay ánh mắt mệt mỏi sau một đêm dài. Đây là thời điểm nghệ thuật thừa nhận sức mạnh của tình mẫu tử nằm ở chính những khó khăn và sự dung dị của đời sống thực.
Không chỉ dừng lại ở tình cảm gia đình, Mucem còn khai thác vai trò của người mẹ trong dòng chảy chính trị và xã hội Địa Trung Hải. Các bộ sưu tập đương đại tại đây trưng bày những bức ảnh tư liệu về “những người mẹ xuống đường”, từ các phong trào đòi quyền lợi cho con cái, đến những người mẹ kiên cường trong vùng xung đột.
Nghệ thuật lúc này trở thành lời khẳng định mạnh mẽ, rằng tình mẫu tử không chỉ là bản năng chăm sóc, mà còn là một quyền năng bảo vệ và thay đổi thế giới.
Điều làm nên sự đặc biệt của triển lãm chính là tính đa chiều. Mucem không ngần ngại trưng bày các tác phẩm phản ánh sự đấu tranh nội tâm, nỗi đau mất mát và cả những áp lực từ định kiến xã hội đối với phụ nữ. Cách tiếp cận này khiến người xem nhận ra rằng, mỗi người mẹ là một cá thể độc lập với đầy đủ cung bậc cảm xúc, không chỉ là một vai trò được định sẵn.
Khép lại hành trình qua một thiên niên kỷ, triển lãm tại Mucem là lời nhắc nhở, dù xã hội có tiến hóa đến đâu, tình mẫu tử vẫn là sợi dây bền chặt nhất nối liền quá khứ, hiện tại và tương lai.
Những tác phẩm nghệ thuật tại đây đã thành công trong việc truyền cảm hứng về sự thấu cảm, lòng biết ơn và sự tôn trọng đối với những người phụ nữ qua bao thăng trầm lịch sử.
LÊ VIỆT
