Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành nhân tố then chốt làm thay đổi diện mạo ngành đường sắt tốc độ cao Trung Quốc trong bối cảnh quốc gia này đẩy mạnh hiện đại hóa mạng lưới giao thông quy mô nhất hành tinh.
Bà Triệu Hồng Vệ, nhà nghiên cứu trưởng tại Viện Nghiên cứu Khoa học Đường sắt Trung Quốc, nhận định việc tích hợp AI không chỉ là xu hướng mà còn là động lực bắt buộc để chuyển đổi từ giai đoạn mở rộng số lượng sang phát triển chất lượng cao, an toàn bền vững.
Đối với một trong những mạng lưới đường sắt rộng lớn và bận rộn nhất thế giới, các công nghệ thông minh sẽ ngày càng đóng vai trò huyết mạch. Việc làm chủ AI vừa giúp Trung Quốc giữ vững vị thế dẫn đầu về công nghệ đường sắt, vừa đảm bảo kết nối an toàn, hiệu quả cho hàng tỷ hành khách trong tương lai.
Theo tờ China Daily, ngành đường sắt Trung Quốc đã chủ động ban hành kế hoạch hành động mang tên AI Plus Railways (tạm dịch: Đường sắt AI cộng) nhằm ứng dụng công nghệ thông minh vào thực tiễn vận hành, với các kịch bản vận tải cụ thể. Trong đó, một mô hình AI quy mô lớn chuyên biệt cho ngành đường sắt đã được đưa vào vận hành thí điểm, hứa hẹn tối ưu hóa toàn bộ hệ thống từ khâu sản xuất đến quản lý.
Đường sắt Trung Quốc là hệ thống vận hành phức tạp với quy mô hơn 4.000 đoàn tàu thực hiện gần 10.000 chuyến mỗi ngày. Do đó, việc ứng dụng AI giúp tối ưu hóa lịch trình, phân bổ luồng tuyến để đạt hiệu quả khai thác tối đa.
Một trong những ứng dụng thực tiễn rõ nét nhất là hệ thống nhận diện hình ảnh dọc theo các tuyến đường ray. Các camera độ phân giải cao chụp lại chi tiết từng đoàn tàu đi qua, sau đó dữ liệu hình ảnh được AI phân tích để phát hiện những bất thường nhỏ nhất ở các bộ phận cơ khí. Khả năng cảnh báo sớm này giúp các kỹ sư phản ứng nhanh chóng, ngăn chặn sớm sự cố.
Ngoài ra, AI còn đóng vai trò giám sát hành lang đường sắt, tự động nhận diện chướng ngại vật hoặc động vật xâm nhập, giúp người vận hành xử lý rủi ro từ xa mà không làm gián đoạn lộ trình của tàu.
Tương lai của ngành đường sắt Trung Quốc còn nằm ở khả năng tự động hóa và điều khiển thông minh. Trung Quốc đã thử nghiệm thành công vận hành tàu tự động ở tốc độ 350km/giờ và các thế hệ tàu tiếp theo dự kiến sẽ ngày càng thông minh hơn. AI còn được sử dụng để hỗ trợ lái tàu tối ưu hóa mức tiêu thụ năng lượng và đưa ra các quyết định vận hành chính xác dựa trên dữ liệu thực tế.
Nhờ ứng dụng công nghệ AI, Trung Quốc đã có những bước tiến mang tính đột phá trong việc phát triển tàu cao tốc thế hệ mới. Từ năm 2025, việc thử nghiệm mẫu tàu CR450 đã đạt được những chỉ số kỹ thuật hàng đầu thế giới. Các nghiên cứu trọng điểm về hạ tầng phục vụ tốc độ 400km/giờ cũng đang được đẩy mạnh song song với việc hoàn thiện công nghệ vận hành tàu tự động hoàn toàn.
Tính đến cuối năm 2025, tổng chiều dài mạng lưới đường sắt Trung Quốc đạt khoảng 165.000km, trong đó đường sắt tốc độ cao chiếm hơn 50.000km. Trong giai đoạn Quy hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021-2025), chiều dài đường sắt tốc độ cao đã tăng trưởng ấn tượng gần 33%. Riêng trong năm 2025, ngành đường sắt Trung Quốc đã phục vụ 4,26 tỷ lượt hành khách.
PHƯƠNG NAM
