(ĐTTCO) - Kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn biến động khó lường khi xung đột địa chính trị kéo dài, chi phí logistics leo thang. Bài toán đặt ra không chỉ là duy trì tăng trưởng, mà là duy trì tăng trưởng bền vững.

Kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn biến động khó lường khi xung đột địa chính trị kéo dài, chi phí logistics leo thang và tiêu chuẩn thương mại ngày càng siết chặt. Với Việt Nam, bài toán đặt ra không chỉ là duy trì tăng trưởng, mà là duy trì tăng trưởng cao trên nền tảng bền vững. Trong đó, TPHCM đang lựa chọn cách tiếp cận “tăng trưởng thông minh”, thay vì tăng tốc bằng mọi giá.

Từ áp lực tăng trưởng đến yêu cầu đổi mô hình

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, nhận định bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay đang thay đổi theo hướng bất định hơn, khi xung đột địa chính trị kéo dài, chi phí logistics gia tăng và các tiêu chuẩn thương mại ngày càng siết chặt. Trong điều kiện đó, yêu cầu đối với các đô thị lớn không còn là tăng trưởng đơn thuần, mà là duy trì tăng trưởng cao trên nền tảng bền vững.

TPHCM phát triển ngày càng hiện đại ẢNH: HOÀNG HÙNG

Với tỷ trọng đóng góp khoảng 23,5% GDP và gần 19,5% kim ngạch xuất khẩu của cả nước, TPHCM chịu tác động trực diện từ các biến động này. Chính vì vậy, thành phố đã chuyển từ tư duy “tăng tốc bằng mọi giá” sang tiếp cận “tăng trưởng thông minh”, lấy chất lượng, khả năng chống chịu và hiệu quả dài hạn làm trọng tâm.

Cách tiếp cận này được cụ thể hóa bằng việc xây dựng các kịch bản tăng trưởng theo từng mức 7%-8%, 8%-9% và trên 10%, đồng thời kiểm soát tiến độ theo từng giai đoạn. Theo đó, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ trở thành thách thức lớn nếu kết quả 6 tháng đầu năm không chạm ngưỡng 10,3%.

Du khách tham quan Hội trường Thống Nhất, TPHCM, chiều 29-4 ẢNH: VIỆT DŨNG

Ở chiều ngược lại, áp lực nội tại của nền kinh tế cũng ngày càng rõ nét. Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA), cho rằng, doanh nghiệp đang phải đối mặt với “tổ hợp áp lực” gồm chi phí tăng, thị trường thu hẹp và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Với hơn 97% doanh nghiệp là nhỏ và vừa, mức độ thích ứng không đồng đều đang trở thành điểm nghẽn của toàn hệ sinh thái.

Từ thực tế này cho thấy mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô, gia công và chi phí thấp đang dần mất hiệu quả. Khi chi phí đầu vào gia tăng và tiêu chuẩn thị trường nâng cao, lợi thế cạnh tranh truyền thống bị thu hẹp, buộc TPHCM phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng để duy trì đà tăng trưởng bền vững.

Khách du lịch tham quan Bưu điện TPHCM ẢNH: HOÀNG HÙNG

Tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu

Từ thực tế mô hình tăng trưởng cũ dần bộc lộ giới hạn, TPHCM buộc phải chuyển sang một cách tiếp cận mới: không chỉ tăng trưởng nhanh, mà phải bền vững và hiệu quả. Theo ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TPHCM, định hướng này được cụ thể hóa bằng việc chuyển dịch sang các ngành, lĩnh vực có hàm lượng khoa học - công nghệ cao, gắn với kinh tế số và kinh tế xanh.

Thành phố tập trung thu hút đầu tư vào các khâu tạo giá trị gia tăng lớn, đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là bước chuyển mang tính nền tảng, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu.

Tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) ẢNH: HOÀNG HÙNG

Hiệu quả bước đầu đã phản ánh rõ trong cấu trúc kinh tế. Kinh tế số hiện đóng góp khoảng 25% GRDP và được đặt mục tiêu đạt 30%-40% trong những năm tới, trong khi các ngành công nghệ cao, tài chính, logistics và thương mại hiện đại ngày càng giữ vai trò chủ đạo.

Ở cấp độ doanh nghiệp, chuyển dịch mô hình tăng trưởng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện để tồn tại. Khi chi phí đầu vào gia tăng và tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe, doanh nghiệp không thể tiếp tục duy trì các khâu gia công có giá trị thấp.

Theo ông Lâm Quốc Thanh, Tổng Giám đốc SATRA, doanh nghiệp buộc phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ sản xuất đến phân phối, thay vì chỉ dừng ở khâu cuối. Việc tổ chức lại toàn chuỗi không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giảm chi phí trung gian, qua đó góp phần ổn định giá và hỗ trợ sức mua. Để quá trình chuyển đổi này đi vào thực chất, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực thực thi.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng trong cùng một cơ chế, nơi triển khai hiệu quả có thể tạo đột phá, trong khi nơi thực hiện chưa tới sẽ trở thành điểm nghẽn. Vì vậy, thành phố cần tập trung nguồn lực vào các nhiệm vụ trọng tâm, gắn trách nhiệm rõ ràng và đo lường kết quả cụ thể.

Công nhân làm việc trên dây chuyền sản xuất thiết bị điện tử tại Công ty Datalogic, Khu Công nghệ cao TPHCM ẢNH: VIỆT DŨNG

Ở góc độ nguồn lực, bài toán không còn là huy động thêm vốn, mà là phân bổ đúng và sử dụng hiệu quả. Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực 2, cho rằng dòng tín dụng cần được định hướng vào các chuỗi giá trị ưu tiên, nhất là các lĩnh vực sản xuất sạch, công nghệ cao. Khi vốn đi đúng hướng, nó không chỉ hỗ trợ tăng trưởng mà còn thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Nhìn tổng thể, tăng trưởng không còn là câu chuyện tốc độ, mà là câu chuyện chất lượng và hiệu quả. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng hai con số của TPHCM thực chất là yêu cầu tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiệu quả hơn, trong đó năng lực điều hành, chất lượng thực thi và khả năng thích ứng của doanh nghiệp giữ vai trò quyết định.

Ái Vân