Chính phủ vừa cho phép áp dụng cơ chế điều hành linh hoạt hơn đối với giá xăng dầu trong nước. Theo đó, khi giá cơ sở tăng từ 7% trở lên so với kỳ điều hành trước, giá bán lẻ xăng dầu có thể được điều chỉnh ngay sau đó một ngày thay vì chờ theo chu kỳ 7 ngày như hiện nay.
Theo Nghị quyết 36 ban hành ngày 6/3 về các giải pháp ứng phó với diễn biến căng thẳng tại Trung Đông, Chính phủ cho phép điều hành giá xăng dầu linh hoạt hơn khi thị trường thế giới biến động mạnh.
Cụ thể, nếu giá cơ sở của một trong các mặt hàng xăng dầu phổ biến trên thị trường tăng từ 7% trở lên so với kỳ điều hành liền kề trước, việc điều chỉnh giá bán lẻ sẽ được thực hiện ngay sau ngày phát sinh mức tăng này.
Công tác điều hành và công bố giá sẽ do Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện.
Trong trường hợp giá cơ sở tăng dưới 7%, việc điều hành giá xăng dầu vẫn áp dụng theo quy định tại Nghị định 80/2023. Theo cơ chế này, liên Bộ Công Thương - Tài chính điều hành giá định kỳ 7 ngày một lần, thường vào thứ Năm hàng tuần. Mức giá bán lẻ mới sẽ có hiệu lực từ 15h cùng ngày.
Việc công bố giá cơ sở và giá bán lẻ xăng dầu được thực hiện dựa trên các yếu tố cấu thành giá và ý kiến của Bộ Tài chính gửi trước 12h trong ngày điều hành.
Quy định mới được đưa ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang biến động mạnh do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Một số cơ sở sản xuất năng lượng trong khu vực đã phải tạm dừng hoạt động, trong khi hoạt động vận chuyển năng lượng qua Eo biển Hormuz - tuyến vận tải quan trọng của thị trường dầu mỏ toàn cầu gặp nhiều gián đoạn.
Diễn biến này khiến giá dầu và các sản phẩm năng lượng trên thị trường thế giới biến động mạnh theo từng ngày, thậm chí từng giờ. Trong khi đó, cơ chế điều chỉnh giá xăng dầu trong nước theo chu kỳ 7 ngày có thể tạo ra độ trễ so với diễn biến thị trường quốc tế.
Theo đại diện một doanh nghiệp đầu mối xăng dầu, nếu giá trong nước không theo kịp mức tăng của giá nhập khẩu trong thời gian dài, doanh nghiệp có thể chịu thua lỗ khi nhập hàng. Điều này làm giảm động lực nhập khẩu và có thể khiến một số doanh nghiệp tư nhân hạn chế hoặc tạm ngừng nhập khẩu xăng dầu.
Khi đó, áp lực cung ứng sẽ dồn lên các doanh nghiệp đầu mối lớn của Nhà nước, làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nguồn cung trên thị trường.
Thực tế, trong năm 2022 đã từng xảy ra tình trạng nhiều cửa hàng bán lẻ xăng dầu phải tạm ngừng hoạt động do thua lỗ, khiến nguồn cung tại một số địa phương bị gián đoạn.
Bên cạnh cơ chế điều hành giá linh hoạt hơn, Chính phủ cũng đưa ra nhiều giải pháp nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng cho thị trường trong nước.
Theo đó, các chủ dầu được yêu cầu ưu tiên bán phần dầu thô thuộc sở hữu của mình tại thị trường Việt Nam đối với các lô dầu chưa ký hợp đồng xuất khẩu, phù hợp với nhu cầu và công nghệ của các nhà máy lọc dầu trong nước.
Chính phủ cũng cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam cùng các đơn vị thành viên như Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn và Tổng công ty Dầu Việt Nam thực hiện hoạt động mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu phục vụ sản xuất xăng dầu.
Đồng thời, Bộ Công Thương được giao rà soát tình hình thị trường, chủ động triển khai các biện pháp bảo đảm nguồn cung và kịp thời báo cáo Chính phủ đối với các vấn đề vượt thẩm quyền.
Trong trường hợp các nhà máy lọc dầu trong nước không đảm bảo sản lượng theo hợp đồng hoặc việc nhập khẩu gặp khó khăn, Bộ Công Thương sẽ đánh giá cân đối cung - cầu và chỉ đạo các thương nhân đầu mối sử dụng nguồn xăng dầu dự trữ lưu thông hoặc xuất cấp từ dự trữ quốc gia để bù đắp thiếu hụt cho thị trường.
Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường thực hiện các biện pháp tiết kiệm năng lượng, đồng thời bảo đảm cung ứng điện và xăng dầu trong mọi tình huống.
Các cơ quan chức năng được giao hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn đối với nhiên liệu sinh học nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các loại nhiên liệu thân thiện với môi trường.
Trong lĩnh vực điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam được yêu cầu ưu tiên sử dụng tối đa nguồn khí trong nước cho phát điện, đồng thời xây dựng cơ chế hoán đổi nguồn khí nhằm giảm phụ thuộc vào khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu.
Những giải pháp này nhằm giảm thiểu rủi ro thiếu nhiên liệu cho sản xuất điện và góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu còn nhiều biến động.
Sơn Nguyễn
