Đứng trước làn sóng bùng nổ của tài sản số và công nghệ tài chính (FinTech), hệ thống luật pháp truyền thống đòi hỏi một tư duy quản lý linh hoạt để không kìm hãm đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) là chìa khóa Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng giữ chân dòng vốn và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Kinh nghiệm quốc tế

Để hiện thực hóa khát vọng xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC), Đà Nẵng đang ráo riết chuẩn bị những nền tảng cốt lõi về cả nhân lực lẫn chính sách pháp lý. Mới đây, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng) đã thành lập Viện Nghiên cứu - Đào tạo FinTech, Đổi mới sáng tạo và Phát triển bền vững.

Hoạt động theo cơ chế tự chủ, Viện mang sứ mệnh phối hợp nghiên cứu, đề xuất chính sách phục vụ trực tiếp cho quá trình vận hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP Đà Nẵng, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế với các đối tác kinh nghiệm như Đại học Trung văn Hồng Kông và Paris Europlace.

Thông qua sự hợp tác này, Việt Nam có thêm những bài học tham chiếu quý giá về quản lý tài sản số. Ông Olivier Vigna, Tổng giám đốc Paris Europlace (Tổ chức đại diện cho Trung tâm Tài chính Paris) tại Pháp đã khẳng định, sự minh bạch của pháp luật không hề kìm hãm đổi mới sáng tạo; ngược lại, đây là nền tảng sống còn để bảo đảm tính ổn định và tạo niềm tin vững chắc cho nhà đầu tư. “Đổi mới sáng tạo chỉ có thể phát triển lâu dài với điều kiện môi trường pháp lý phải thực sự sáng rõ và an toàn”, ông Olivier Vigna nói.

Dù vậy, sự minh bạch không đồng nghĩa với rập khuôn hay cứng nhắc. Bà Marianne Jarlaud, Phó Giám đốc Vụ Đổi mới và Tài chính Kỹ thuật số thuộc Cơ quan Quản lý Thị trường Tài chính Pháp (AMF) cho rằng, tư duy làm luật không thể "đóng băng". Để một khung pháp lý đạt hiệu quả tối đa, nó phải được điều chỉnh linh hoạt, mềm dẻo dựa trên sự phản hồi và rút kinh nghiệm liên tục từ thực tiễn thị trường.

Kinh nghiệm từ Pháp cũng minh chứng cho sức mạnh của việc dùng công nghệ để quản trị rủi ro, tiêu biểu là việc AMF ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để rà quét tự động các website lừa đảo và công khai "danh sách đen" (tra cứu những doanh nghiệp được phép hoặc không được phép hoạt động) nhằm bảo vệ tài sản cho nhà đầu tư, người dân.

Mỏ neo sandbox

Đối chiếu những bài học thực tiễn này, cơ chế sandbox là lời giải mang tính bản lề cho Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP Đà Nẵng. Theo ông Nguyễn Trần Minh Quân, Chuyên gia pháp chế Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), hệ thống luật truyền thống không được thiết kế để chạy đua với tốc độ thay đổi quá nhanh của công nghệ. Do đó, sandbox là công cụ tối ưu để rút ngắn khoảng cách lập pháp. Nếu chậm trễ triển khai, dòng vốn tỷ USD và nguồn chất xám trong nước sẽ ngay lập tức "di cư" sang các trung tâm tài chính đã có sẵn cơ chế thông thoáng như Singapore, Dubai hay Hồng Kông.

Tuy nhiên, sandbox chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nội lực của bản thân doanh nghiệp đủ mạnh và minh bạch. Dẫn chứng từ các trường hợp lừa đảo tiền ảo thời gian qua, TS. Nguyễn Hữu Phúc, Giảng viên Khoa Luật thuộc Trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng) đưa ra khuyến nghị quan trọng: doanh nghiệp phải xác định xem sản phẩm của mình có thuộc phạm vi điều chỉnh của luật và được phép kinh doanh hay không. Theo đó, các đơn vị cần định vị chuẩn xác mô hình kinh doanh, tuân thủ tuyệt đối các điều kiện về giấy phép, quy mô vốn và đặc biệt là phải hoàn thiện hồ sơ bảo mật dữ liệu cá nhân nộp cho Bộ Công an. Mọi sai phạm liên quan đến bảo mật đều sẽ đối mặt với nguy cơ bị cơ quan nhà nước đình chỉ hoạt động kinh doanh ngay lập tức.

Việt Nam đang nắm trong tay "thời điểm vàng" để chắt lọc kinh nghiệm từ quốc tế và tạo đà bứt phá trên đường đua công nghệ tài chính toàn cầu. Sự chuẩn bị đồng bộ từ việc thiết lập các viện nghiên cứu chuyên sâu, kết hợp với hành lang pháp lý minh bạch và cơ chế thử nghiệm linh hoạt sẽ kiến tạo một bệ phóng vững chắc, đưa hệ sinh thái tài chính số nội địa sớm hiện thực hóa tầm nhìn vươn tầm thế giới.

XUÂN QUỲNH – NGỌC KHUÊ