Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đã đặt doanh nhân vào vai trò không chỉ là chủ thể sản xuất kinh doanh, mà còn là lực lượng kiến tạo giá trị, dẫn dắt đổi mới và định hình chuẩn mực phát triển trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, để vai trò này được phát huy thực chất, cần sự hội tụ đồng thời của tư duy phát triển dài hạn, môi trường thể chế ổn định, năng lực quản trị hiện đại và nền tảng văn hóa doanh nhân bền vững.

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đã đặt doanh nhân vào vị trí trung tâm của tiến trình phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu làm rõ các điều kiện để lực lượng doanh nhân được phát huy một cách thực chất và bền vững.

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển đối với kinh tế tư nhân và đội ngũ doanh nhân. Doanh nhân không còn được nhìn nhận như một “thành phần kinh tế” đơn thuần, mà được xác định là một trong những động lực then chốt của tăng trưởng và phát triển quốc gia. Sự chuyển dịch này phản ánh nhận thức ngày càng rõ nét về vai trò của khu vực tư nhân trong việc hình thành năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Trong tư duy phát triển mới, doanh nhân gắn trực tiếp với các yếu tố cốt lõi của tăng trưởng: huy động và phân bổ vốn, tổ chức lao động, ứng dụng công nghệ, mở rộng thị trường và tạo ra giá trị gia tăng. Thông qua hoạt động sản xuất - kinh doanh, doanh nhân biến các định hướng chính sách thành sản phẩm, dịch vụ, việc làm và nguồn thu cho nền kinh tế. Do đó, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia phụ thuộc lớn vào năng lực tổ chức và tầm nhìn phát triển của đội ngũ doanh nhân.

Việc ghi nhận vai trò động lực của doanh nhân không xuất phát từ sự ưu ái mang tính chính sách, mà từ thực tiễn đóng góp. Tuy nhiên, việc được xác lập về mặt tư duy chưa đồng nghĩa với việc vai trò đó tự động được phát huy đầy đủ trong thực tế. Khi doanh nhân được đặt vào vị trí trung tâm của phát triển, yêu cầu về năng lực quản trị, tầm nhìn chiến lược và trách nhiệm xã hội cũng được nâng lên một mức mới.

Nghị quyết Đại hội XIV đặt hoạt động của doanh nhân trong mối quan hệ gắn bó với lợi ích quốc gia. Hoạt động sản xuất - kinh doanh không chỉ hướng đến lợi nhuận, mà còn gắn với ổn định xã hội, tạo sinh kế cho người lao động và nâng cao vị thế kinh tế của đất nước. Điều này cho thấy vai trò doanh nhân đã được chuyển từ vị trí “người tham gia thị trường” sang vị trí “chủ thể phát triển”.

Trong cấu trúc phát triển hiện đại, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, hoạch định chiến lược và định hướng dài hạn. Giá trị kinh tế được hình thành chủ yếu trong khu vực doanh nghiệp thông qua hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh. Doanh nhân là lực lượng trực tiếp kết nối các yếu tố này, quyết định hiệu quả phân bổ nguồn lực và khả năng mở rộng chuỗi giá trị. Khi doanh nhân có năng lực tổ chức tốt, nền kinh tế vận hành hiệu quả hơn. Khi doanh nhân đầu tư cho công nghệ và đổi mới sáng tạo, năng suất lao động được nâng cao. Khi doanh nhân mở rộng thị trường, không gian phát triển của nền kinh tế được kéo giãn.

Thực tiễn kinh tế cũng cho thấy khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện còn nhiều hạn chế về chiều sâu phát triển. Trên 96% doanh nghiệp đang hoạt động thuộc nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm tỷ trọng lớn. Điều này khiến khu vực tư nhân đông về số lượng, song năng lực tích lũy, khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị và sức cạnh tranh quốc tế còn khiêm tốn.

Trong bối cảnh đó, điều kiện để doanh nhân thực sự trở thành động lực phát triển không chỉ nằm ở nội lực doanh nghiệp, mà còn phụ thuộc vào chất lượng môi trường phát triển. Một trong những yếu tố then chốt là niềm tin chính sách. Khi môi trường pháp lý ổn định, nhất quán và có khả năng dự báo, doanh nhân mới có cơ sở để đầu tư dài hạn cho công nghệ, hạ tầng và nhân lực, thay vì chỉ tập trung vào các quyết định ngắn hạn nhằm giảm thiểu rủi ro.

Theo ông Lư Nguyễn Xuân Vũ - Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, môi trường phát triển ổn định và minh bạch là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp yên tâm đầu tư và mở rộng hoạt động. Khi rủi ro pháp lý được giảm thiểu, đối thoại giữa Nhà nước và doanh nghiệp được duy trì một cách thực chất, niềm tin của cộng đồng doanh nhân sẽ được củng cố. Niềm tin đó là nền tảng để khu vực kinh tế tư nhân phát huy vai trò động lực trong trung và dài hạn.

Bên cạnh niềm tin chính sách, không gian cạnh tranh thực chất cũng là yếu tố quan trọng. Một thị trường vận hành minh bạch, nơi năng lực và hiệu quả trở thành thước đo chủ đạo, sẽ khuyến khích doanh nhân đầu tư cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất. Không gian cạnh tranh lành mạnh giúp doanh nghiệp tiếp cận cơ hội phát triển dựa trên năng lực thực sự, qua đó tạo động lực mở rộng quy mô và nâng cấp mô hình kinh doanh.

Nghị quyết Đại hội XIV đặt mục tiêu hình thành các doanh nghiệp và tập đoàn tư nhân lớn, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế. Đây là yêu cầu mang tính chiến lược, phản ánh nhu cầu cấp thiết về những “đầu tàu” đủ sức dẫn dắt chuỗi giá trị và tạo sức lan tỏa cho toàn nền kinh tế. Tuy nhiên, quá trình này không thể diễn ra một cách tự nhiên, mà đòi hỏi sự hội tụ đồng thời của niềm tin chính sách, không gian cạnh tranh và năng lực quản trị hiện đại.

Chuẩn mực quản trị là yếu tố có tính quyết định trong việc nâng cao chất lượng doanh nghiệp. Minh bạch tài chính, quản trị theo thông lệ quốc tế, quản trị rủi ro và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là những điều kiện cần để doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn, thị trường quốc tế và các chuỗi giá trị toàn cầu. Khi chuẩn mực quản trị được nâng lên, doanh nhân có điều kiện chuyển từ tư duy phòng thủ sang tư duy kiến tạo và dẫn dắt.

Trong giai đoạn phát triển mới, vai trò của doanh nhân không chỉ được xác lập về mặt chính sách, mà cần được hiện thực hóa thông qua các điều kiện cụ thể của môi trường phát triển. Khi doanh nhân được đặt đúng vai trò, có không gian cạnh tranh phù hợp và được hỗ trợ bởi một môi trường chính sách ổn định, đáng tin cậy, họ sẽ thực sự trở thành lực kéo của tăng trưởng.

Minh Hào