(ĐTTCO) - Ngày 28-1, tại TPHCM, hội thảo khoa học với chủ đề “Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới” với sự tham dự của hơn 300 đại biểu.

Hội thảo do Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, UBND TPHCM chỉ đạo (Đại học Quốc gia TPHCM phối hợp Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM tổ chức).

Sức cạnh tranh chưa đồng đều

Tại hội thảo, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, với hơn 1 triệu doanh nghiệp (DN) đang hoạt động, khu vực DN hiện đóng góp trên 60% GDP, trong đó hơn 98% là DN nhỏ và vừa.

Số lượng DN lớn giúp tạo việc làm và duy trì tăng trưởng, nhưng cũng bộc lộ nghịch lý: năng lực cạnh tranh còn phân hóa, chưa hình thành được mặt bằng cạnh tranh đủ vững trên phạm vi nền kinh tế.

Đại học Quốc gia TPHCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM ký kết thỏa thuận hợp tác tại hội thảo. ẢNH: HOÀNG HÙNG

“Phần lớn DN Việt Nam vẫn hoạt động ở các khâu có giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nhiều vào gia công, chi phí lao động và khai thác thị trường ngắn hạn. Mô hình này hạn chế khả năng tích lũy nguồn lực, đầu tư công nghệ và nâng cấp quản trị của DN. Khi môi trường kinh doanh biến động, các cú sốc về thị trường, tài chính hay chính sách dễ dàng làm lộ rõ điểm yếu về năng lực chống chịu và thích ứng”, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM, lưu ý.

TS Lương Việt Quốc, Giám đốc Điều hành Công ty CP Real-time Robotics, chia sẻ, năng lực làm chủ công nghệ lõi của DN Việt Nam là hoàn toàn có cơ sở thực tiễn. Đơn cử, trong lĩnh vực sản xuất phương tiện bay được điều khiển từ xa hoặc tự động, không người lái (UAV), DN không chỉ dừng ở lắp ráp hay gia công, mà đã tự thiết kế, phát triển và tích hợp đồng bộ từ phần cứng, phần mềm điều khiển, thuật toán bay tự động đến các giải pháp xử lý dữ liệu thời gian thực.

Nhờ đó, nhiều dòng UAV của Việt Nam đủ khả năng cạnh tranh sòng phẳng với sản phẩm ngoại. Tuy nhiên, năng lực này mới tập trung ở một số ít DN tiên phong. Khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và số đông còn lại cho thấy năng lực cạnh tranh của khu vực DN chưa được lan tỏa rộng, dễ dẫn tới “đuối sức” nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Theo bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch HĐQT AgriS, trong lĩnh vực nông nghiệp, thực phẩm, việc chậm chuyển sang mô hình hệ sinh thái tích hợp nông nghiệp - công nghệ - tài chính - ESG (bộ tiêu chuẩn đo lường) khiến nhiều DN khó nâng giá trị sản phẩm, hạn chế khả năng truy xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Xây dựng hệ thống đo lường theo chuẩn

Qua thảo luận, các đại biểu thống nhất rằng, nếu những nút thắt trên không được tháo gỡ đồng bộ, nỗ lực nâng cấp của DN sẽ khó tạo chuyển biến bền vững. Theo GS-TS Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore, nâng cao năng lực cạnh tranh của DN Việt Nam nên được đặt trong một chương trình cải cách tổng thể, với thể chế, đo lường và môi trường cạnh tranh làm nền tảng.

Khi lợi thế về chi phí và lao động đang thu hẹp nhanh, năng lực cạnh tranh không còn được quyết định bởi “làm rẻ”, mà bởi năng lực vận hành, năng lực chiến lược và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Việc xây dựng hệ thống đo lường năng lực cạnh tranh theo chuẩn quốc tế là yêu cầu cấp thiết, nhằm giúp DN tự xác định đúng vị trí của mình và là cơ sở để Nhà nước thiết kế chính sách hỗ trợ có trọng tâm, tránh dàn trải.

“Nâng cao năng lực DN phải bắt đầu từ việc khơi thông dòng chảy tri thức giữa nhà trường, viện nghiên cứu và thị trường. Khi cơ chế đặt hàng nghiên cứu và thương mại hóa kết quả khoa học - công nghệ được hoàn thiện, DN tham gia ngay từ đầu vào quá trình nghiên cứu, năng lực cạnh tranh mới có thể được nâng lên một cách thực chất và bền vững”, ông Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM, khẳng định.

Ở góc độ thực thi, TS Vương Kiết Tâm, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng nên xây dựng các bộ chỉ số năng lực cạnh tranh gắn với từng địa phương và ngành hàng, qua đó đánh giá đồng thời chất lượng môi trường kinh doanh và “sức khỏe nội tại” của DN thông qua các tiêu chí về năng suất, công nghệ, quản trị và khả năng chống chịu.

Cùng với đo lường, cải thiện môi trường cạnh tranh được xem là đòn bẩy buộc DN phải thay đổi. Môi trường cạnh tranh minh bạch, bình đẳng sẽ tạo áp lực đổi mới tích cực, thúc đẩy DN nâng cao năng suất, cải tiến quản trị và đầu tư cho công nghệ, thay vì trông chờ vào ưu đãi hành chính.

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Huỳnh Thành Đạt nêu rõ, năng lực cạnh tranh của DN Việt Nam vẫn dựa nhiều vào lợi thế truyền thống, trong khi các trụ cột dài hạn như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại và văn hóa kinh doanh chưa được đầu tư tương xứng, khiến DN khó vươn lên các phân khúc giá trị cao và dễ tổn thương trước biến động.

Ái Vân