(ĐTTCO) - Từ các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, đồ gia dụng, hàng tiêu dùng đến nông sản chế biến, ngày càng nhiều DN Việt Nam bắt đầu tiếp cận khách hàng tại Mỹ, châu Âu, Nhật Bản thông qua các nền tảng số.

Bước đi nhỏ nhưng chắc chắn

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã vượt 900 tỷ USD, một dấu mốc quan trọng phản ánh nỗ lực bền bỉ của cộng đồng DN giữa bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt trên 470 tỷ USD, tăng khoảng 16% so với năm 2024, tiếp tục khẳng định vị thế của Việt Nam là nền kinh tế có độ mở cao, và là điểm sáng của thương mại khu vực.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực ấy, nhiều DN xuất khẩu khi nhìn lại chặng đường năm 2025 đều chung một cảm nhận: áp lực lớn hơn cơ hội. Đó là biến động kinh tế toàn cầu, chi phí logistics cao; yêu cầu tiêu chuẩn ngày càng khắt khe tại các thị trường chủ lực khiến đơn hàng nhỏ hơn; biên lợi nhuận mỏng hơn và chi phí vận hành khó kiểm soát hơn.

Đối với DN nhỏ và vừa, lực lượng đông đảo nhất trong nền kinh tế, việc duy trì các kênh xuất khẩu truyền thống ngày càng trở nên nặng nề. Không ít DN phải phụ thuộc vào một vài đối tác lớn, đối mặt rủi ro khi thị trường biến động hoặc đơn hàng bị cắt giảm.

Chính trong bối cảnh đó, xuất khẩu trực tuyến không còn là câu chuyện thử nghiệm, mà trở thành một lối rẽ mang tính tất yếu. Bởi không đòi hỏi hệ thống phân phối đồ sộ hay sự hiện diện vật lý tại thị trường nước ngoài, xuất khẩu số cho phép DN tiếp cận trực tiếp người mua toàn cầu, từng bước thăm dò thị trường bằng chính năng lực của mình. Đó là những bước đi nhỏ, nhưng chắc chắn.

Mặc dù quy mô đơn hàng chưa lớn, nhưng đủ để duy trì sản xuất, tạo việc làm và quan trọng hơn giúp DN học cách làm xuất khẩu theo chuẩn mực mới. Thay vì dồn lực vào một vài đối tác lớn, xuất khẩu trực tuyến cho phép DN phân tán rủi ro, từng bước xây dựng thị trường và thương hiệu của riêng mình.

Trong dài hạn, cách tiếp cận này giúp DN nâng cao năng lực nội tại, thay vì chỉ đóng vai trò gia công hoặc cung ứng phụ thuộc vào trung gian như trước đây.

Một trong những khác biệt căn bản của xuất khẩu trực tuyến so với xuất khẩu truyền thống là dữ liệu khách hàng. Những thông tin về hành vi mua sắm, phản hồi, xu hướng tiêu dùng vốn rất xa xỉ trong mô hình xuất khẩu cũ nay trở thành nguồn dữ liệu quý giá.

Nhờ dữ liệu, DN có thể điều chỉnh mẫu mã, bao bì, giá bán phù hợp với từng thị trường. Không ít DN cho biết chính những phản hồi trực tiếp từ người tiêu dùng quốc tế, đã giúp họ cải tiến sản phẩm nhanh hơn, sát nhu cầu hơn và tiết kiệm đáng kể chi phí nghiên cứu thị trường.

Về dài hạn, dữ liệu đang trở thành “vốn liếng mềm”, góp phần nâng cao giá trị hàng hóa Việt Nam, giúp DN không chỉ bán được hàng, mà còn bán hàng với giá trị cao hơn.

Nhiều dư địa tăng trưởng

Tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới năm 2025, bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), cho biết năm 2024 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trực tuyến của Việt Nam đạt 4,1 tỷ USD, trong đó xuất khẩu trực tuyến đạt 1,7 tỷ USD.

Sang năm 2025, xuất khẩu trực tuyến ước tăng 18%, đạt khoảng 2 tỷ USD, nâng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trực tuyến lên 4,45 tỷ USD.

Theo bà Việt Anh, đây là tín hiệu tích cực cho thấy nhu cầu quốc tế đối với sản phẩm Việt Nam qua kênh số tiếp tục tăng. DN trong nước, đặc biệt là DN nhỏ và siêu nhỏ, đang khai thác ngày càng hiệu quả các nền tảng số, công cụ quảng bá và phân phối xuyên biên giới.

“Nếu tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng sản phẩm, dữ liệu và thúc đẩy chuẩn hóa xanh, thương mại điện tử xuyên biên giới sẽ còn nhiều dư địa bứt phá” - bà Việt Anh nhấn mạnh.

Ông Phan Mạnh Hà, Giám đốc đối ngoại Shopee Việt Nam, cho rằng, cơ hội xuất khẩu trực tuyến của Việt Nam đang lớn hơn bao giờ hết. Theo báo cáo của Market Research Vietnam, thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam hiện có tốc độ tăng trưởng nhanh thứ hai thế giới, đạt khoảng 28-30% mỗi năm.

Nhiều chuyên gia nhận định giai đoạn 2026-2030 sẽ là thời điểm then chốt để thương mại điện tử bứt phá, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa hàng hóa và thương hiệu Việt vươn ra thị trường quốc tế thông qua các nền tảng số.

Tuy nhiên, xuất khẩu trực tuyến cũng đặt ra không ít thách thức khi logistics cho các đơn hàng nhỏ lẻ, phân tán vẫn là bài toán lớn, khiến chi phí vận chuyển trên mỗi đơn vị sản phẩm tăng cao. Cùng với đó, thách thức về nhân lực vẫn là rào cản với nhiều DN.

Đáng chú ý, xuất khẩu trực tuyến không hề “dễ dãi” về tiêu chuẩn. Khi bán trực tiếp cho người tiêu dùng, DN phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về chất lượng, nhãn mác, an toàn sản phẩm, bảo vệ người tiêu dùng và hoàn trả hàng hóa tại từng thị trường.

Sự phụ thuộc vào các nền tảng số, cùng với chi phí bán hàng, quảng cáo và thay đổi thuật toán, cũng đòi hỏi DN phải có chiến lược dài hạn để tránh rơi vào tình trạng “bán được hàng nhưng lợi nhuận mỏng”.

Để hỗ trợ DN đi xa hơn trên hành trình xuất khẩu trực tuyến, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình phối hợp với các nền tảng lớn như Amazon, Shopee nhằm đào tạo kỹ năng số, đồng thời từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho thương mại điện tử xuyên biên giới.

Tuy nhiên, chính sách chỉ là điểm tựa. Sức bật thực sự vẫn đến từ sự chuẩn bị của từng DN, từ chất lượng sản phẩm, quản trị, xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực nhân sự đến khả năng thích ứng trước những thay đổi của thị trường và công nghệ.

THANH LÂM