Ngày 26-5, tại hội thảo về chuỗi cung ứng toàn cầu do Cục Xúc tiến thương mại tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp Việt đang đứng trước cơ hội lớn nhưng cũng chịu áp lực ngày càng cao từ chuyển đổi số và tiêu chuẩn xanh.
Theo ông Nguyễn Cao Đức, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ, các tập đoàn đa quốc gia hiện đẩy mạnh chiến lược “China+1”, friend-shoring và near-shoring nhằm đa dạng hóa nguồn cung, giảm rủi ro địa chính trị và tối ưu chi phí logistics.
Việt Nam được xem là điểm đến tiềm năng nhờ lợi thế về vị trí, chi phí sản xuất và mạng lưới FTA rộng.
Tuy nhiên, chính sự dịch chuyển này cũng kéo theo yêu cầu cao hơn về ESG, truy xuất nguồn gốc và quản trị dữ liệu số. Điều đó khiến doanh nghiệp Việt đối mặt nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng nếu không kịp nâng cấp năng lực quản trị và chuyển đổi số.
Theo bà Vương Thị Oanh, đại diện Cục Xuất nhập khẩu, trước đây, doanh nghiệp có thể tham gia chuỗi cung ứng chủ yếu dựa vào giá rẻ và năng lực gia công. Nhưng hiện nay, các tập đoàn quốc tế yêu cầu doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn về chất lượng, giao hàng đúng hạn, phát thải carbon, minh bạch dữ liệu và khả năng kết nối số.
“Nguy cơ lớn nhất hiện nay là doanh nghiệp chuyển đổi số quá chậm, không thể kết nối dữ liệu với hệ thống quản trị của các tập đoàn đa quốc gia”, bà Oanh nhận định.
Thực tế cho thấy, khoảng cách năng lực giữa doanh nghiệp Việt và doanh nghiệp FDI vẫn còn khá lớn. Tỷ lệ nội địa hóa ngành điện tử hiện chỉ khoảng 10-15%, còn ngành ô tô dưới 9 chỗ mới đạt khoảng 15-18%.
Phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn tập trung ở các công đoạn sơ cấp như bao bì, dây cáp và linh kiện đơn giản, trong khi công nghệ lõi và linh kiện giá trị cao vẫn phụ thuộc nhập khẩu.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục phát triển theo mô hình riêng lẻ và chuỗi cung ứng truyền thống.
Ông Trần Chí Dũng, Trưởng ban Công nghệ đổi mới sáng tạo của Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, cho rằng giải pháp hiện nay là phát triển mạng lưới cung ứng số, kết nối dữ liệu xuyên suốt từ sản xuất, kho bãi, vận tải đến tài chính và phân phối trên cùng một nền tảng số.
Ở góc độ dữ liệu, ông Nguyễn Trung Kiên, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phát triển tài sản số OriginX, cho rằng dữ liệu đang trở thành “hạ tầng mềm” của chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất quốc tế buộc phải chuẩn hóa dữ liệu, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng AI, blockchain và tự động hóa trong quản trị vận hành.
Các chuyên gia cũng cho rằng, cùng với đầu tư công nghệ, doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy quản trị, tăng liên kết để hình thành các cụm cung ứng đủ quy mô tham gia đơn hàng lớn. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp nâng năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
MINH XUÂN
