(ĐTTCO) - Hôm nay ngày 15-1, nhằm chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, TPHCM tổ chức lễ khởi công, động thổ 4 dự án hạ tầng trọng điểm.

Đây là những dự án có sức lan tỏa lớn, đóng vai trò dẫn dắt cho sự phát triển dài hạn của thành phố cũng như phục vụ đời sống người dân tốt hơn.

Trục xương sống xuyên tâm

Những ngày này, qua lại bến phà Bình Khánh, chúng tôi ghi nhận sự phấn khởi của người dân khi hay tin cây cầu Cần Giờ khởi công xây dựng trong dịp này.

"Đây là sự kiện quá mơ ước. Bến phà này ăn đời ở kiếp bao đời, từ đời ông, cha cho đến đời tôi và các con, cháu hiện tại, đi lại cách trở xa xôi với bao bất tiện. Chỉ thời gian ngắn nữa thôi, cây cầu xây xong, làng quê chúng tôi chắc chắn sẽ đổi thay nhiều mặt”, chú Hùng, cư ngụ bên kia phà Bình Khánh hồ hởi nói.

Phối cảnh cầu Cần Giờ sau khi hoàn thành

Cầu Cần Giờ là dự án trọng điểm phía Nam TPHCM, vượt sông Soài Rạp, thay thế cho phà Bình Khánh hiện hữu, mở ra cơ hội phát triển kinh tế-xã hội cho khu vực. Khi đi vào hoạt động, cây cầu sẽ tạo đà kết nối đô thị biển Cần Giờ với Vũng Tàu, mở ra cơ hội cho TPHCM phát triển mạnh mẽ về phía biển.

Một công trình khác đóng vai trò hết sức đặc biệt, chia đôi thành phố từ Đông sang Tây, mở ra cơ hội định hình lại giao thông đô thị của TPHCM, đó chính là tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương. Được xác định là “trục xương sống” của hệ thống đường sắt đô thị TPHCM, giữ vai trò kết nối khu vực trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc - nơi tập trung mật độ dân cư cao và nhu cầu đi lại rất lớn.

Dự án được phê duyệt từ năm 2010 bằng nguồn vốn vay ODA nhưng trong quá trình triển khai đã gặp nhiều vướng mắc liên quan đến thủ tục đầu tư, bố trí vốn và công tác giải phóng mặt bằng. Những khó khăn kéo dài khiến tiến độ dự án liên tục bị lùi nhiều năm, ảnh hưởng không nhỏ đến chiến lược phát triển giao thông công cộng của thành phố.

Ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TPHCM:

Dự án được áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết 188 của Quốc hội, giúp rút gọn thủ tục hành chính, tăng tính chủ động cho địa phương, từ đó đẩy nhanh tiến độ triển khai. Theo kế hoạch, dự án metro số 2 sẽ thi công trong 57 tháng và hoàn thành vào cuối năm 2030, nhanh hơn nhiều so với tuyến metro số 1 từng mất 12 năm xây dựng.

Về nguồn vốn, với tổng mức dự kiến 57.000 tỷ đồng, thành phố sẽ thí điểm các cơ chế huy động vốn khác như phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), phát hành trái phiếu hay giữ phần thu ngân sách vượt kế hoạch. Cách làm này giúp TPHCM tự chủ nguồn lực, thay vì lệ thuộc vốn vay ODA, vốn thường kèm điều kiện về tiêu chuẩn thiết kế, công nghệ và thiết bị, dẫn đến thiếu đồng bộ kỹ thuật giữa các tuyến.

Metro số 2 sẽ áp dụng mức độ tự động hóa GoA4 - cấp độ cao nhất theo tiêu chuẩn châu Âu. Tàu vận hành hoàn toàn tự động, không cần người lái, không có cabin lái, mọi hoạt động được kiểm soát thông qua hệ thống trung tâm. Khi đi vào khai thác, tuyến metro số 2 được kỳ vọng phục vụ khoảng 140.000 lượt hành khách mỗi ngày trong giai đoạn đầu.

Trước thực tế đó, TPHCM đã quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư sang đầu tư công, sử dụng ngân sách thành phố. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, tháo gỡ những nút thắt tồn tại lâu nay và tạo điều kiện để dự án được triển khai quyết liệt.

Đến nay, công tác giải phóng mặt bằng của tuyến metro số 2 đã hoàn tất, các hạng mục di dời hạ tầng kỹ thuật đang được triển khai khẩn trương, sẵn sàng cho việc thi công toàn tuyến.

Tiếp đó là dự án cầu Phú Mỹ 2, cầu nối giữa TPHCM và tỉnh Đồng Nai có tổng chiều dài khoảng 6,3km, điểm đầu tại đường Nguyễn Hữu Thọ (TPHCM) và điểm cuối giao với đường Liên Cảng (Đồng Nai). Cùng với cầu Cát Lái được triển khai xây dựng, sẽ góp phần mở toang cánh cửa kết nối sang Đồng Nai, giúp vùng kinh tế trọng điểm phía Nam tăng tốc mạnh mẽ hơn nữa.

Song song với hạ tầng giao thông, việc động thổ Khu liên hợp Thể dục thể thao (TDTT) quốc gia Rạch Chiếc là hết sức cần thiết, bởi cho đến thời điểm này thành phố chưa có công trình văn hóa thể thao hiện đại, quy mô xứng tầm.

Công trình đạt chuẩn quốc tế, bao gồm sân vận động trung tâm sức chứa từ 65.000 đến 75.000 chỗ, nhà thi đấu đa năng khoảng 18.000 chỗ cùng nhiều hạng mục chuyên biệt như trung tâm thể thao dưới nước, khu quần vợt, khu thể thao tổng hợp và các khu vực phục vụ tập luyện, thi đấu đỉnh cao.

Không chỉ phục vụ thể thao chuyên nghiệp, dự án còn được quy hoạch như một khu đô thị dịch vụ - công cộng hoàn chỉnh, với bệnh viện thể thao, trung tâm hội nghị - triển lãm, khu lưu trú cho vận động viên và huấn luyện viên, quảng trường lớn, công viên cây xanh và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Động lực thúc đẩy phát triển

Nhận định về ý nghĩa của các dự án trọng điểm được TPHCM tổ chức động thổ, khởi công, nhiều chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế đô thị khẳng định việc này không chỉ giải quyết những “điểm nghẽn” hạ tầng kéo dài nhiều năm mà còn góp phần tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng hiện đại, bền vững.

Phối cảnh Khu liên hợp Thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc

TS Nguyễn Ngọc Quang, chuyên gia quy hoạch đô thị và hạ tầng giao thông cho rằng, Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc mang ý nghĩa chiến lược, vượt ngoài phạm vi một công trình thể thao đơn thuần. Việc đầu tư một khu liên hợp TDTT hiện đại, đồng bộ là bước đi cần thiết để TPHCM tiệm cận các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới, đồng thời góp phần hoàn thiện cấu trúc không gian đô thị theo hướng đa trung tâm.

Cùng quan điểm, PGS-TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giao thông vận tải Việt - Đức (Trường Đại học Việt - Đức) nhận định, Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc có vai trò như một “biểu tượng mềm” của đô thị.

Đây sẽ là nơi hội tụ các hoạt động thể thao đỉnh cao, sự kiện văn hóa, giải trí và sinh hoạt cộng đồng, không chỉ phục vụ vận động viên chuyên nghiệp mà còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận thể thao, nâng cao sức khỏe.

Việc tích hợp các chức năng hội nghị, triển lãm, dịch vụ và không gian công cộng sẽ giúp khu liên hợp trở thành một cực phát triển mới, thúc đẩy kinh tế dịch vụ cho khu vực phía Đông.

Đối với metro số 2, PGS-TS Vũ Anh Tuấn nhấn mạnh đây là tuyến giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cấu trúc giao thông đô thị TPHCM. Trục Bến Thành - Cách Mạng Tháng Tám - Trường Chinh hiện đang chịu áp lực giao thông rất lớn, trong khi quỹ đất mở rộng đường gần như không còn.

Việc đầu tư tuyến metro, đặc biệt với tỷ lệ đi ngầm cao, là giải pháp căn cơ và bền vững để giảm ùn tắc, rút ngắn thời gian di chuyển, hạn chế phương tiện cá nhân và cải thiện môi trường đô thị.

Tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương:

- Tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 57.000 tỷ đồng.

- Dự án có chiều dài hơn 11,2km, gồm 10 ga ngầm, 1 ga trên cao và depot Tham Lương

Dự án Khu Liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc (phường Bình Trưng):

- Tổng mức đầu tư dự kiến trên 145.600 tỷ đồng

- Quy mô hơn 186ha, theo hình thức BT (xây dựng – chuyển giao).

Cầu Phú Mỹ 2 (phường Phú Thuận, phường Tân Mỹ và xã Nhà Bè):

- Tổng mức đầu tư hơn 23.000 tỷ đồng, quy mô 8 làn xe

- Kết nối TPHCM với Đồng Nai, hình thành trục giao thông quan trọng từ trung tâm thành phố đến sân bay Long Thành.

Cầu Cần Giờ (xã Bình Khánh và xã Nhà Bè):

- Tổng mức đầu tư hơn 13.200 tỷ đồng

- Thay thế phà Bình Khánh, tạo kết nối trực tiếp giữa Cần Giờ và nội đô, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực phía Nam TPHCM.

Quốc Hùng