Nhà đầu tư dự án BOT mở rộng Xa lộ Hà Nội và Quốc lộ 1 đang đề xuất chuyển từ hình thức thu phí cố định sang thu phí theo quãng đường thực tế phương tiện lưu thông, với mục tiêu nâng cao tính công bằng và minh bạch trong quá trình hoàn vốn dự án.
Đề xuất được nêu trong hồ sơ điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi dự án BOT mở rộng Xa lộ Hà Nội và Quốc lộ 1, đoạn từ ngã ba Trạm 2 đến nút giao Tân Vạn, do Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Xa lộ Hà Nội gửi Sở Tài chính TP.HCM thẩm định.
Theo nhà đầu tư, dự án dài 15,7 km hiện đang áp dụng phương thức thu phí mở tại trạm gần cầu Rạch Chiếc. Với cơ chế này, các phương tiện phải trả một mức phí cố định theo nhóm xe, không phụ thuộc vào chiều dài quãng đường sử dụng. Điều này dẫn đến tình trạng xe chỉ đi một đoạn ngắn vẫn phải trả mức phí tương đương xe lưu thông toàn tuyến, trong khi một số phương tiện sử dụng hạ tầng nhưng không đi qua trạm lại không phải đóng phí.
Nhà đầu tư cho rằng cách thu phí hiện nay không chỉ tạo cảm giác thiếu công bằng giữa các nhóm người sử dụng mà còn khiến nhiều tài xế lựa chọn các tuyến đường khác để né trạm, làm gia tăng áp lực giao thông lên khu vực lân cận và phát sinh các phản ánh từ người dân.
Để khắc phục những bất cập trên, doanh nghiệp đề xuất áp dụng mô hình thu phí kín. Theo đó, mức phí sẽ được tính dựa trên chiều dài quãng đường thực tế mà phương tiện sử dụng. Hệ thống dự kiến gồm 12 cụm trạm với tổng cộng 60 điểm thu phí trên toàn tuyến, vận hành bằng công nghệ thu phí không dừng, tự động xác định cự ly lưu thông và tính phí tương ứng theo từng loại xe.
Theo đánh giá của nhà đầu tư, phương thức mới sẽ bảo đảm nguyên tắc “đi bao nhiêu, trả bấy nhiêu”, giúp người sử dụng dễ dàng đối chiếu quãng đường đã lưu thông với số phí phải thanh toán. Bên cạnh đó, nền tảng pháp lý cho thu phí điện tử không dừng và thanh toán không dùng tiền mặt đã tương đối hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai mô hình này.
Xa lộ Hà Nội là trục giao thông huyết mạch ở cửa ngõ phía Đông TP.HCM, kết nối thành phố với khu vực Bình Dương và Đồng Nai thông qua Quốc lộ 1. Dự án BOT nâng cấp, mở rộng tuyến đường được khởi công từ năm 2010 với tổng mức đầu tư hơn 4.900 tỷ đồng. Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai, công trình vẫn chưa thể hoàn thành đồng bộ do vướng mắc kéo dài trong công tác giải phóng mặt bằng.
Hiện dự án còn vướng 27 hộ dân trên địa bàn TP.HCM và khoảng 136 trường hợp tại khu vực Bình Dương cũ. Việc chưa thể giải tỏa toàn bộ mặt bằng khiến một số đoạn tuyến trở thành “nút thắt cổ chai”, thường xuyên xảy ra ùn tắc giao thông và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Liên quan tiến độ dự án, lãnh đạo UBND TP.HCM đã yêu cầu các đơn vị liên quan đẩy nhanh công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Các địa phương được giao khẩn trương hoàn tất các thủ tục pháp lý và vận động người dân bàn giao mặt bằng trong thời gian sớm nhất nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn còn tồn tại, tạo điều kiện để dự án hoàn thiện đồng bộ và phát huy hiệu quả đầu tư.
Văn Tùng
