Trong khi nhiều bệnh lý truyền nhiễm đã được kiểm soát, thì các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đang âm thầm trở thành gánh nặng lớn của hệ thống y tế.
Tại Việt Nam, COPD hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3, với hơn 25.000 ca mỗi năm. Đáng lo ngại, phần lớn người bệnh không hề biết mình mắc bệnh cho đến khi đã bước vào giai đoạn muộn.
Gánh nặng bệnh tật bị “che giấu”
Ông Nguyễn Văn H., (58 tuổi, ngụ phường Bàn Cờ, TPHCM), có hơn 30 năm hút thuốc lá. Những cơn ho kéo dài, khó thở khi leo cầu thang từng bị ông xem nhẹ, cho rằng “do tuổi già”. Chỉ đến khi nhập viện cấp cứu vì khó thở nặng, ông mới được chẩn đoán mắc COPD giai đoạn tiến triển.
PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TPHCM, COPD là bệnh mạn tính phổ biến với tỷ lệ mắc khoảng 6–10% dân số. Hiện có đến 65–80% bệnh nhân COPD trong cộng đồng chưa được chẩn đoán. Nguyên nhân chủ yếu là do triệu chứng ban đầu âm thầm, dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề hô hấp thông thường hoặc hệ quả của hút thuốc lá, tuổi tác.
“COPD là bệnh không lây nhiễm nhưng có tỷ lệ tử vong rất cao, gây gánh nặng lớn cho hệ thống y tế, gia đình và chính người bệnh. Nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời, tình trạng bệnh có thể được cải thiện đáng kể”, PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc nhấn mạnh.
Không chỉ gây suy giảm chức năng hô hấp, COPD còn tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến các biến cố tim mạch nghiêm trọng. Các nghiên cứu cho thấy, sau một đợt cấp, nguy cơ biến cố tim mạch của bệnh nhân có thể tăng gấp 3,8 lần trong vòng 30 ngày đầu và kéo dài đến 1 năm. Đáng chú ý, khoảng 35–40% trường hợp tử vong ở bệnh nhân COPD có liên quan đến biến chứng tim mạch như suy tim, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Điều này cho thấy COPD không chỉ là bệnh của phổi, mà còn là “ngòi nổ” cho hàng loạt biến cố nguy hiểm khác.
Theo PGS-TS-BS Lê Khắc Bảo, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, khi không được điều trị đúng cách, tình trạng viêm và hẹp đường thở sẽ tiến triển nặng hơn, khiến cơ thể thiếu oxy nghiêm trọng. Người bệnh dễ rơi vào các đợt cấp, phải nhập viện, thậm chí điều trị tại khoa hồi sức tích cực với nguy cơ tử vong cao.
Khoảng trống trong điều trị và nhận thức
Theo các chuyên gia y tế, một trong những thách thức lớn hiện nay là nhận thức của người bệnh còn hạn chế. Nhiều người có tâm lý chủ quan, hoặc tự ý bỏ thuốc khi triệu chứng giảm, khiến bệnh dễ tái phát và tiến triển nặng hơn. Bên cạnh đó, việc chẩn đoán COPD đòi hỏi phải thực hiện đo chức năng hô hấp (hô hấp ký). Tuy nhiên, kỹ thuật này chưa được triển khai rộng rãi tại tuyến cơ sở, dẫn đến tình trạng bỏ sót bệnh.
Mới đây, tại Hội nghị khoa học về hen và COPD năm 2026 do Hội Hô hấp Việt Nam tổ chức, các chuyên gia cho rằng, để giải quyết bài toán này, việc sử dụng liệu pháp bộ ba (tích hợp 3 thành phần thuốc vào trong 1 dụng cụ hít duy nhất) mang lại sự thuận tiện, nâng cao hiệu quả phân phối thuốc vào phổi. Đây là bộ khuyến cáo y khoa quốc tế mới nhất về chẩn đoán, điều trị và quản lý COPD, do Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD 2026) xây dựng và cập nhật hằng năm.
Liệu pháp bộ ba hiện là điều trị dùng thuốc có bằng chứng lâm sàng vững chắc giảm tỷ lệ tử vong trên bệnh nhân COPD. Điều này cải thiện rõ rệt sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân so với việc phải sử dụng nhiều dụng cụ hít rời rạc, đặc biệt phù hợp để triển khai quản lý bệnh nhân mạn tính tại tuyến y tế cơ sở.
Theo GS-TS-BS Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, kỷ nguyên mới trong điều trị COPD đòi hỏi sự chủ động trong quản lý bệnh, lấy mục tiêu ngăn ngừa đợt cấp làm trọng tâm. Khi kiểm soát được đợt cấp, chúng ta không chỉ bảo vệ chức năng phổi mà còn giảm nguy cơ các biến cố tim mạch nguy hiểm.
Trước gánh nặng ngày càng gia tăng của COPD, các chuyên gia cho rằng cần đưa quản lý bệnh vào các chương trình y tế trọng điểm quốc gia, đặc biệt trong giai đoạn 2026–2035. Việc tăng cường năng lực y tế cơ sở, mở rộng tầm soát, quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng và ứng dụng các liệu pháp điều trị tiên tiến sẽ góp phần giảm áp lực cho tuyến trên, đồng thời nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
THÀNH AN
