TPHCM đang tập trung vào xây dựng chính sách thử nghiệm, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và thu hút nhân lực trình độ cao, phát huy mô hình hợp tác “3 nhà” nhằm hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm công nghệ hàng đầu.
Rõ cơ chế kết nối nghiên cứu với nhu cầu thị trường
TPHCM hiện là trung tâm khởi nghiệp sôi động nhất cả nước, chiếm khoảng 50% tổng số startup Việt Nam, 40% cơ sở ươm tạo và hỗ trợ khởi nghiệp, 44% tổng lượng vốn đầu tư và 60% số thương vụ gọi vốn. Hệ sinh thái này đang ươm mầm gần 2.000 startup với sự tham gia của 55 vườn ươm và 143 doanh nghiệp khoa học - công nghệ (KH-CN).
Song song đó, thành phố đã đầu tư xây dựng 3 trung tâm xuất sắc (COE) tiệm cận chuẩn quốc tế tại ĐHQG TPHCM và Khu Công nghệ cao TPHCM (SHTP). Các trung tâm này tập trung vào 6 nhóm công nghệ chiến lược với 18 sản phẩm trọng tâm, đóng vai trò nòng cốt trong việc nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên, để hệ sinh thái đổi mới sáng tạo (ĐMST) phát triển bền vững và có sức cạnh tranh khu vực, thành phố vẫn phải tháo gỡ nhiều điểm nghẽn, nhất là về thể chế và cơ chế thu hút nguồn nhân lực KH-CN chất lượng cao.
Theo PGS-TS Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý SHTP, Khu Công nghệ cao đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ sinh thái công nghệ của thành phố, nhất là trong các lĩnh vực vi mạch và công nghệ sinh học.
SHTP hiện có gần 70 doanh nghiệp trong lĩnh vực vi mạch và khoảng 30 dự án công nghệ sinh học, trong đó thu hút nhiều tập đoàn danh tiếng đầu tư, như Intel, Samsung... SHTP cũng triển khai mô hình hợp tác “3 nhà” (nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp) nhằm thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, hỗ trợ hạ tầng và kết nối nguồn lực để phát triển sản phẩm công nghệ cao. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, nên có cơ chế rõ ràng hơn trong việc kết nối nghiên cứu với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường.
Ông Lê Hồng Minh, Chủ tịch Tập đoàn VNG, đề nghị TPHCM định vị như một “startup” tầm vóc quốc tế với chiến lược đồng bộ, chú trọng các chỉ số chuẩn mực toàn cầu. Ưu tiên hàng đầu là thúc đẩy hệ sinh thái ĐMST dựa trên tinh thần kiên trì và chấp nhận rủi ro, đồng thời đưa hợp tác “3 nhà” đi vào thực chất, hiệu quả. TPHCM nói chung, các trung tâm ĐMST nói riêng nên phát huy hết tiềm lực nguồn nhân lực chất lượng cao của gần 70 viện nghiên cứu và trường đại học.
Phát triển nhân lực công nghệ chiến lược
Theo TS Lê Cẩm Hà, Phó trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công, TPHCM đang có lợi thế lớn khi tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và các trung tâm nghiên cứu phát triển (R&D). Thành phố cũng định hướng phát triển các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch, bán dẫn, tự động hóa và công nghệ sinh học.
Tuy nhiên, quy mô và chất lượng nguồn nhân lực KH-CN hiện vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển. Các lĩnh vực chiến lược như AI, vi mạch, bán dẫn, năng lượng mới, tự động hóa hay công nghệ sinh học - y sinh vẫn thiếu đội ngũ nhân lực có trình độ nghiên cứu sâu và năng lực phát triển công nghệ. Nhiều chuyên gia phản ánh, đây là một trong những điểm nghẽn quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu phát triển KH-CN và ĐMST của thành phố trong thời gian tới.
GS-TS Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG TPHCM), cho rằng để thu hút và giữ chân nhân lực KH-CN chất lượng cao, thành phố nên cải thiện cơ chế hỗ trợ tài chính, học bổng và môi trường nghiên cứu cho các nhà khoa học trẻ. Theo ông, hiện nay phần lớn học viên sau đại học phải tự chi trả học phí, trong khi nguồn học bổng nghiên cứu còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc nhiều người chưa có điều kiện tập trung cho hoạt động nghiên cứu chuyên sâu.
Từ thực tế đó, các chuyên gia cho rằng thành phố nên sớm hoàn thiện cơ chế đầu tư cho KH-CN, tăng cường hỗ trợ các chương trình đào tạo sau đại học, đồng thời xây dựng môi trường nghiên cứu thuận lợi hơn để thu hút và phát huy nguồn nhân lực chất lượng cao.
Việc tháo gỡ các rào cản về thể chế, cải thiện điều kiện nghiên cứu và thúc đẩy kết nối giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp được xem là những yếu tố quan trọng để TPHCM phát huy tiềm năng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm KH-CN của khu vực.
* GS-TS NGUYỄN THỊ THANH MAI, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM:
Chuyển từ nghiên cứu cái mình có sang cái thị trường cần
Được Đại học Quốc gia TPHCM thành lập tháng 12-2025, trung tâm đổi mới sáng tạo tập trung vào công nghệ sâu, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh để tạo công nghệ lõi, giải quyết các bài toán lớn và thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp tại thành phố.
Dù có năng lực nghiên cứu mạnh, nhưng khâu chuyển hóa từ phòng thí nghiệm ra thị trường còn nhiều đứt gãy. Để khắc phục, thành phố nên xây dựng các cơ chế/trung tâm kết nối, qua đó giúp Đại học Quốc gia TPHCM vừa thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao, các chuyên gia đầu ngành về tự động hóa, vi mạch, bán dẫn…
Đồng thời, thành phố sớm triển khai hiệu quả quỹ đầu tư mạo hiểm, với sự đầu tư phần lớn từ ngân sách nhà nước, tập trung vào kết quả sau thương mại hóa.
Thành phố cũng nên xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển dựa trên hạ tầng trang thiết bị dùng chung, từ đó mới chuyển được từ nghiên cứu cái mình có sang nghiên cứu cái thị trường cần.
QUANG HUY
