(ĐTTCO)-Do xung đột tại Trung Đông leo thang, các hãng tàu từ TPHCM đi châu Âu và bờ Đông nước Mỹ phải điều chỉnh hải trình, kéo dài thời gian vận chuyển 10-15 ngày.

Trước biến động này, các cảng biển và doanh nghiệp logistics đang chủ động điều chỉnh kế hoạch khai thác, đẩy mạnh số hóa và phát triển mô hình cảng xanh để giảm thiểu tác động.

Hải trình kéo dài, chi phí vận tải tăng

Theo báo cáo của Cảng vụ Hàng hải TPHCM do Phó Giám đốc Lê Văn Thức ký, gửi Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, thông thường, tàu container từ Việt Nam đi châu Âu sẽ di chuyển qua Biển Đông, Ấn Độ Dương, biển Đỏ và vào kênh đào Suez. Tuy nhiên, trước nguy cơ mất an toàn hàng hải do xung đột vũ trang, nhiều hãng tàu buộc phải thay đổi hải trình, vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi).

Việc thay đổi tuyến vận tải khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 10-15 ngày so với trước đây, trong khi chi phí logistics cũng tăng cao do phát sinh nhiên liệu, chi phí khai thác tàu và bảo hiểm hàng hải. Bên cạnh đó, có nguy cơ thiếu hụt tàu và vỏ container tại các cảng do chu kỳ khai thác tàu bị kéo dài. Đối với tuyến vận tải đi Mỹ, các tàu đến bờ Tây như Los Angeles hay Long Beach vẫn đi qua Thái Bình Dương nên không chịu ảnh hưởng. Tuy nhiên, các tuyến đến bờ Đông như New York hay Miami phải tránh biển Đỏ và đi vòng qua châu Phi.

Cảng vụ Hàng hải TPHCM thông tin, tác động hiện tại chưa quá đột ngột, bởi từ năm 2024 nhiều hãng tàu đã chủ động xây dựng kế hoạch khai thác tránh tuyến kênh đào Suez. Hiện chỉ khoảng 5%-6% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan trực tiếp đến các quốc gia Trung Đông chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi xung đột tại khu vực này.

Ông Nguyễn Xuân Kỳ, Tổng Thư ký Hiệp hội Cảng biển Việt Nam (VPA), lo ngại những thay đổi về tuyến vận tải sẽ kéo theo nhiều hệ lụy đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam, như gia tăng các loại phụ phí hàng hải, cước vận chuyển quốc tế tăng và lượng chỗ (slot) dành cho hàng hóa từ châu Á bị hạn chế do hành trình tàu kéo dài hơn.

Chủ động ứng phó

Sự thay đổi hải trình khiến lịch trình tàu trở nên khó dự đoán hơn, gây áp lực đáng kể cho hoạt động khai thác cảng. Theo ông Phan Hoàng Vũ, Tổng Giám đốc cảng container quốc tế Cảng Sài Gòn - SSA (SSIT), việc một số tàu phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng ảnh hưởng độ tin cậy của lịch tàu so với trước đây. Các tàu thường không còn cập cảng theo lịch cố định, gây khó khăn cho việc bố trí cầu bến.

Có những tuần sản lượng tàu khá thấp, nhưng ngay sau đó lại có 2-3 tàu đến cảng cùng thời điểm, tạo nên hiệu ứng “dồn chuyến” và gây áp lực lớn cho hoạt động khai thác. Tình trạng này khiến tỷ lệ lấp đầy bãi container tăng cao hơn bình thường. Hàng xuất phải lưu bãi lâu hơn để chờ tàu. Để giải tỏa hàng nhanh chóng, cảng phải huy động tối đa xe đầu kéo và cẩu bãi (RTG), tránh tình trạng “thắt nút cổ chai” tại các khu vực giao nhận.

Trước biến động của chuỗi vận tải toàn cầu, các cảng biển tăng cường phối hợp thông tin với các hãng tàu và các cảng trung chuyển quốc tế. Tại SSIT, hệ thống khai thác cảng (TOS) được sử dụng để cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, giúp điều chỉnh kế hoạch cầu bến linh hoạt. Cảng cũng theo dõi sát tình trạng tắc nghẽn tại các cảng trung chuyển trong khu vực như Singapore và Malaysia nhằm dự báo chính xác thời gian tàu đến.

Chuyển đổi số đang đóng vai trò quan trọng trong việc giảm ùn tắc tại cổng cảng. Thông qua hệ thống Eport, khách hàng có thể đăng ký đưa container hàng xuất vào cảng hoặc nhận container hàng nhập, đồng thời hoàn tất thủ tục và thanh toán trực tuyến trước khi đến cảng. Nhờ đó, thời gian làm thủ tục được rút ngắn, giúp giảm ùn tắc trong những khung giờ cao điểm.

Song song đó, nhiều cảng biển đang đẩy mạnh chiến lược phát triển “cảng xanh” nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong bối cảnh giá dầu biến động. Tại SSIT, cảng đã triển khai sử dụng toàn bộ cẩu bãi E-RTG, cẩu bờ STS chạy điện giúp tiết kiệm nhiên liệu và giảm đáng kể lượng phát thải CO2, đồng thời nghiên cứu lắp đặt hệ thống điện mặt trời trong thời gian tới.

Trong khi đó, tại Cảng quốc tế Tân Cảng - Cái Mép (TCIT), 100% số cẩu bãi được vận hành bằng điện. Cảng cũng đang từng bước chuyển đổi đội xe đầu kéo sang xe điện, với 4 xe đầu kéo điện đã được đưa vào khai thác.

Theo các chuyên gia logistics, trong bối cảnh các tuyến vận tải toàn cầu ngày càng dễ bị tác động bởi yếu tố địa chính trị, việc đầu tư vào số hóa, nâng cao năng lực khai thác và phát triển cảng xanh sẽ là chìa khóa giúp hệ thống cảng biển Việt Nam thích ứng tốt hơn với những biến động của thương mại quốc tế.

THÀNH HUY