Ngày 8-4, tại Đại học Quốc gia Hà Nội, Bộ GD-ĐT phối hợp Báo Tiền Phong và các cơ sở giáo dục đại học tổ chức hội thảo "Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới".
Tại hội thảo, GS-TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD-ĐT) cho rằng, cần thẳng thắn nhìn nhận các chính sách về đào tạo, trọng dụng nhân tài chưa được triển khai đồng bộ.
“Chương trình tài năng vẫn còn là thuật ngữ xa xỉ. Liên kết giữa đào tạo – nghiên cứu – sử dụng còn lỏng lẻo. Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa nhân lực chất lượng cao. Hiện tượng chảy máu chất xám và lãng phí nhân tài vẫn còn hiện hữu”, ông Nguyễn Tiến Thảo đặt vấn đề.
Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học cho rằng, để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong thời gian tới, cần có nguồn nhân lực chất lượng cao, có những nhà khoa học hàng đầu dẫn dắt các ngành công nghệ lõi, công nghệ mới nổi, năng lượng thế hệ mới; xây dựng hệ thống phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài sớm, liên thông.
Bên cạnh đó, cần hình thành các “luồng đào tạo tinh hoa” xuyên suốt, có cơ chế tuyển chọn đặc biệt. Sinh viên tài năng phải được đặt trong môi trường sáng tạo thực sự; gắn chặt đào tạo với sử dụng nhân tài, đột phá về chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài. Cùng với đó, xây dựng cơ chế cạnh tranh về: thu nhập và điều kiện làm việc; cơ hội tiếp cận các nguồn lực nghiên cứu lớn; môi trường sáng tạo cởi mở, minh bạch.
"Cần hình thành chương trình quốc gia về phát triển nhân tài khoa học, trong đó Nhà nước đóng vai trò chăm lo, kiến tạo và dẫn dắt, trải thảm đỏ và ưu đãi các chuyên gia giỏi quốc tế đến Việt Nam" - GS-TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học nói.
Theo TS Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, công nghệ và thông tin (Bộ GD-ĐT), ngân sách nhà nước khó có thể gánh vác nhiệm vụ này. Do đó, cần huy động sự tham gia của doanh nghiệp và các trường đại học. Bên cạnh đó, bài toán nhân lực không thể tách rời chiến lược thu hút và trọng dụng nhân tài, đặc biệt là đội ngũ trí thức người Việt ở nước ngoài. Một môi trường làm việc thuận lợi, cơ chế linh hoạt và điều kiện nghiên cứu hiện đại sẽ là “đòn bẩy” để kéo chất xám quay về.
Nhiều đại biểu cũng nhấn mạnh đến việc phát triển nhân lực cần bắt đầu từ sớm, tức là cần tăng cường kết nối giữa giáo dục phổ thông và đại học để giúp phát hiện, bồi dưỡng tài năng ngay từ gốc, thay vì chờ đến giai đoạn đào tạo chuyên sâu.
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội bày tỏ lo lắng, hệ thống giáo dục phổ thông hiện nay vẫn nghiêng về thi cử, chọn ra một nhóm học sinh giỏi theo cùng một khuôn mẫu, trong khi nhiều dạng tài năng khác như nghệ thuật, lãnh đạo, sáng tạo chưa được nhận diện đầy đủ.
Một điểm nghẽn lớn khác là sự thiếu liên thông trong lộ trình phát triển. Không ít học sinh rất xuất sắc ở bậc THPT, nhưng khi lên đại học lại không phát huy được năng lực do thiếu định hướng dài hạn và sự dẫn dắt liên tục.
Chương trình đào tạo vẫn mang tính đại trà, chưa có lộ trình riêng cho các trường hợp đặc biệt. Bên cạnh đó là rào cản tâm lý: môi trường giáo dục chưa khuyến khích thử nghiệm và chấp nhận sai, khiến nhiều học sinh e dè, không dám bộc lộ hết khả năng...
MAI NGHÊM
