Chậm nói là một trong những vấn đề thường gặp liên quan đến sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ. Trẻ có thể nói muộn hơn so với độ tuổi, vốn từ ít, phản xạ ngôn ngữ chậm hoặc gặp khó khăn trong việc diễn đạt nhu cầu và cảm xúc bằng lời nói

Nhiều phụ huynh cho rằng chậm nói chỉ đơn giản là “trẻ chưa biết nói”, nhưng thực tế vấn đề này có thể liên quan đến quá trình phát triển và hoạt động của não bộ trong giai đoạn đầu đời.

Về cơ bản, não bộ con người có nhiều vùng chức năng khác nhau. Có thể hình dung não gồm năm vùng phát triển chính liên quan đến vận động, cảm xúc, tư duy – nhận thức, giác quan và ngôn ngữ. Trong đó, ngôn ngữ là một vùng phát triển quan trọng vì giữ vai trò kết nối giao tiếp, tiếp nhận thông tin và phản xạ với môi trường xung quanh.

Mỗi vùng của não bộ vừa mang tính độc lập về chức năng, vừa có sự liên kết và hỗ trợ lẫn nhau. Não bộ không hoạt động theo kiểu từng phần tách rời mà luôn phối hợp đồng thời để giúp trẻ học hỏi, ghi nhớ, giao tiếp và phát triển nhận thức.

Chính vì vậy, khi vùng ngôn ngữ gặp khó khăn, những vùng chức năng khác cũng có thể bị ảnh hưởng theo nhiều mức độ khác nhau.

Trong thực tế, nhiều trẻ chậm nói thường đi kèm các biểu hiện như:

Một số trẻ hiểu nhưng không thể diễn đạt bằng lời nói. Một số khác dần trở nên ít giao tiếp, khó hòa nhập hoặc thiếu tự tin khi tham gia môi trường học tập và sinh hoạt cùng bạn bè.

Khi ngôn ngữ phát triển chậm, trẻ không chỉ thiếu công cụ giao tiếp mà còn bị hạn chế cơ hội kết nối với thế giới xung quanh. Nếu kéo dài, điều này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ, cảm xúc và kỹ năng xã hội của trẻ trong những năm đầu đời.

Nhiều nghiên cứu cho thấy giai đoạn đầu đời là thời điểm não bộ có khả năng hình thành kết nối thần kinh rất mạnh. Những tác động phù hợp trong giai đoạn này có vai trò quan trọng đối với sự phát triển ngôn ngữ và khả năng học tập của trẻ (Center on the Developing Child, 2016).

Bởi vậy, đừng đợi đến khi phát hiện rõ trẻ chậm nói mới bắt đầu tìm hướng hỗ trợ, vì đôi khi đó có thể đã là giai đoạn muộn hoặc quá muộn đối với sự phát triển của não bộ.

Hiện nay, giáo dục sớm đã có khá nhiều hướng tiếp cận nhằm hỗ trợ cải thiện tình trạng chậm nói và kích thích hoạt động não bộ cho trẻ nhỏ.

Một trong những người đặt nền tảng cho hướng kích thích não bộ thông qua học tập sớm là Glenn Doman với phương pháp dạy đọc sớm cho trẻ (Doman, 2005).

Từ những nền tảng đó, nhiều phương pháp giáo dục sớm hiện nay tiếp tục được nghiên cứu và điều chỉnh để phù hợp hơn với đặc điểm phát triển và ngôn ngữ của trẻ ở từng quốc gia.

Điều quan trọng nhất trong giáo dục sớm không phải là ép trẻ học thật sớm, mà là tạo ra những tác động phù hợp giúp kích hoạt và hỗ trợ sự phát triển của não bộ đúng thời điểm, đặc biệt trong giai đoạn vàng của ngôn ngữ và nhận thức.

“Hãy dạy cho trẻ biết nói, dạy cho trẻ biết đọc chữ sớm nhất có thể”

LÊ HƯƠNG (Tiến sĩ Giáo dục học)