Doanh nghiệp Việt Nam phải nhanh chóng xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải nếu muốn duy trì xuất khẩu vào Liên minh châu Âu (EU).
Ngày 22-5, tại hội thảo “Mở khóa thị trường châu Âu do Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TPHCM phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng doanh nghiệp Việt Nam phải nhanh chóng xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải nếu muốn duy trì xuất khẩu vào Liên minh châu Âu (EU).
Phát biểu tại hội thảo, ông Tô Thanh Sơn, Giám đốc phát triển bền vững SGS Việt Nam, cho biết điểm cốt lõi của Cơ chế điều chỉnh biên giới Carbon (CBAM) là doanh nghiệp phải chứng minh được dữ liệu phát thải minh bạch theo từng sản phẩm xuất khẩu.
Theo đó, doanh nghiệp không cần tính phát thải cho toàn bộ nhà máy mà phải bóc tách riêng phần phát thải liên quan đến sản phẩm xuất sang EU. Ví dụ, điện năng tiêu thụ phải xác định được bao nhiêu phục vụ cho dây chuyền sản xuất hàng xuất khẩu để tính ra cường độ phát thải CO₂ trên từng đơn vị sản phẩm. “Nếu không có dữ liệu thực tế, doanh nghiệp sẽ phải dùng hệ số phát thải mặc định của EU theo phương pháp bảo thủ với mức phát thải rất cao, kéo theo chi phí CBAM tăng mạnh”, ông Sơn lưu ý.
Thực tế cho thấy, EU hiện là một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch thương mại hàng hóa năm 2025 đạt khoảng 76 tỷ EUR, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất ASEAN của EU. Trong dòng chảy thương mại này, nhiều ngành hàng có cường độ phát thải cao như sắt thép, nhôm, xi măng và phân bón đang chịu áp lực lớn từ CBAM. Báo cáo của Carbon Market Watch cho biết năm 2024, Việt Nam đã xuất khoảng 3,4 triệu tấn hàng hóa thuộc diện CBAM sang EU, chủ yếu là thép cán dẹt, thép bán thành phẩm và thép thanh.
Tại hội thảo, nhiều doanh nghiệp cho biết từ năm 2026, khi EU chính thức thu phí carbon, các ngành có cường độ phát thải cao sẽ chịu áp lực lớn về chi phí và khả năng cạnh tranh nếu không minh bạch được dữ liệu phát thải. Trong thời gian tới, cạnh tranh xuất khẩu vào EU sẽ không chỉ nằm ở giá hay năng lực sản xuất mà chuyển mạnh sang khả năng minh bạch dữ liệu carbon và giảm phát thải trong toàn chuỗi cung ứng.
Do vậy, để thích ứng, doanh nghiệp cần sớm rà soát các mã ngành hàng thuộc diện CBAM, xây dựng sơ đồ quy trình sản xuất, thu thập dữ liệu nguyên liệu, điện năng, nhiên liệu và yêu cầu nhà cung cấp cung cấp hệ số phát thải đầu vào. Ngoài ra, dữ liệu nên được thu thập theo từng tháng hoặc từng quý để dễ kiểm tra, điều chỉnh và hạn chế sai lệch trong quá trình thẩm tra.
MINH XUÂN
