(ĐTTCO) - Trước diễn biến leo thang xung đột ở Trung Đông, doanh nghiệp đang đẩy nhanh tái phân bổ thị phần, đa dạng hóa thị trường và tái cấu trúc chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc, kiểm soát rủi ro.

Đây được xem là hướng đi trọng tâm để nâng sức chống chịu và duy trì tăng trưởng xuất khẩu trong bối cảnh chi phí và thời gian vận chuyển biến động.

Công nhân sơ chế nông sản tại Công ty TNHH TM chế biến nông sản thực phẩm Tuấn Đạt, phường An Lạc, TPHCM. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Chia nhỏ đơn hàng cho nhiều thị trường

Theo ông Phạm Quang Vinh, cựu Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, điều đáng lo ngại hiện nay không chỉ là chi phí gia tăng mà là mức độ bất định của thị trường.

Khi xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, doanh nghiệp buộc phải vận hành theo nhiều kịch bản linh hoạt, thay vì dựa vào một dự báo cố định. Chính mức độ bất định này đang lan trực tiếp vào cơ cấu xuất khẩu, thể hiện qua nguy cơ giảm tốc ở các ngành chủ lực.

Ông Nguyễn Khắc Hiếu, Chủ tịch Hiệp hội kinh doanh Khí hóa lỏng TPHCM, nhận định, các ngành xuất khẩu đều chịu áp lực với mức giảm phổ biến khoảng 3-5%, tùy ngành. Trong đó, điện tử chịu tác động lớn về quy mô; dệt may - da giày nhạy cảm nhất về hiệu quả; nông sản - thủy sản đối mặt rủi ro chất lượng; còn gỗ - nội thất chịu áp lực kép từ chi phí và thị trường tiêu thụ.

Cụ thể, đối với ngành dệt may, ông Phạm Văn Việt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Dệt may - Thời trang TPHCM, cho biết: “Áp lực chi phí trong ngành dệt may đang gia tăng nhanh khi giá nguyên phụ liệu tăng 8-18%. Với đặc thù nguyên phụ liệu chiếm tới 52-75% giá thành, dư địa hấp thụ của doanh nghiệp gần như không còn.

Đáng chú ý, từ ngày 21-3, nhiều doanh nghiệp đã nhận thông báo giá cước vận chuyển container 40 feet tăng lên khoảng 4.500-5.000USD/container, tiếp tục đẩy chi phí giao hàng lên cao. Ngành dệt may đang chịu tác động kép khi chi phí tăng trong khi sức mua tại các thị trường lớn có dấu hiệu chững lại”.

Nhằm ứng phó với tình trạng trên, giải pháp trọng tâm là tái phân bổ thị trường để giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn. Theo ông Phạm Văn Việt, nhiều doanh nghiệp đã chủ động mở rộng sang Nhật Bản, Canada và ASEAN, đồng thời điều chỉnh cơ cấu đơn hàng theo hướng linh hoạt hơn.

Cùng với đó, doanh nghiệp chuyển sang chia nhỏ đơn hàng, rút ngắn chu kỳ sản xuất và điều chỉnh kế hoạch giao hàng theo thực tế vận tải. Song song với tái cấu trúc thị trường, việc nâng cao năng lực logistics và chủ động chuỗi cung ứng đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, cho rằng, doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận logistics, ưu tiên tính ổn định và khả năng kiểm soát rủi ro thay vì chỉ lựa chọn chi phí thấp.

Theo đó, các doanh nghiệp đang xây dựng nhiều phương án vận chuyển thay thế, cập nhật chi phí theo thời gian thực và điều chỉnh điều kiện giao hàng phù hợp với biến động thị trường. Việc kết hợp linh hoạt các phương thức vận tải, chia nhỏ lô hàng hoặc điều chỉnh tuyến vận chuyển giúp giảm thiểu rủi ro chậm hàng và chi phí phát sinh.

Điều hành linh hoạt

Ở tầm vĩ mô, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, nhận định, hiện nay thách thức lớn nhất không chỉ là chi phí mà là khả năng duy trì tăng trưởng trong môi trường bất định. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động quản trị rủi ro, thay vì chỉ phản ứng khi khó khăn xảy ra.

Ở góc độ chính sách, tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài mới đây, Quyền Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng lưu ý, cần chuyển từ tư duy điều hành theo kết quả sang quản trị theo chuỗi giá trị, gắn xuất khẩu với các yếu tố nền tảng như: sản xuất, năng lượng, logistics và hạ tầng thương mại.

Giải pháp trọng tâm là phân loại thị trường xuất khẩu để điều hành linh hoạt. Với các thị trường tăng trưởng tốt, cần tiếp tục khai thác dư địa để duy trì đà tăng và tạo lực kéo cho các thị trường khác.

Nhóm thị trường chưa đạt mục tiêu cần được phân tích nguyên nhân để có giải pháp thúc đẩy phù hợp. Đối với các thị trường suy giảm, cần nhanh chóng tháo gỡ các điểm nghẽn về chi phí, logistics và rào cản thương mại nhằm phục hồi tăng trưởng.

Đồng thời, việc phát triển các thị trường mới được xác định là giải pháp quan trọng để bù đắp khi các thị trường truyền thống gặp khó, góp phần bảo đảm mục tiêu tăng trưởng chung.

Quyền Bộ trưởng Bộ Công thương nhấn mạnh, mục tiêu xuất khẩu đã được xác định rõ và không thay đổi, do đó cần chủ động cơ cấu lại thị trường, tận dụng cơ hội ở các khu vực còn dư địa để duy trì tăng trưởng.

Về dài hạn, các chuyên gia kinh tế cho rằng, xung đột tại Trung Đông là phép thử đối với khả năng chống chịu của nền kinh tế. Việc nâng cao năng lực nội tại, đa dạng hóa thị trường, chủ động logistics và tái cấu trúc chuỗi cung ứng sẽ là yếu tố quyết định để doanh nghiệp duy trì tăng trưởng bền vững trong môi trường thương mại biến động.

Ái Vân