Sau nhiều năm đầu tư và đưa vào khai thác, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đang được Bộ Xây dựng tổ chức đánh giá toàn diện về hiệu quả đầu tư, vận hành và tác động kinh tế - xã hội. Kết quả rà soát sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng kế hoạch mở rộng tuyến từ 4 lên 6 làn xe, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng trong giai đoạn tới.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, đến nay cả nước đã đưa vào khai thác hoặc thông xe kỹ thuật khoảng 3.345 km đường bộ cao tốc. Riêng giai đoạn 2021 - 2025, khoảng 2.182 km cao tốc đã hoàn thành và đưa vào sử dụng.

Đối với tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, hiện có 36 trong tổng số 39 dự án thành phần với tổng chiều dài khoảng 1.914 km đã được đưa vào khai thác, bao gồm cả các đoạn khai thác tạm thời. Trong đó, khoảng 1.296 km do Cục Đường bộ Việt Nam trực tiếp quản lý vận hành.

Theo cơ quan quản lý, kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã góp phần nâng cao năng lực vận tải, cải thiện khả năng kết nối giữa các địa phương, các vùng kinh tế trọng điểm và từng bước phát huy hiệu quả đầu tư hạ tầng giao thông quy mô lớn của quốc gia.

Một trong những kết quả đáng chú ý là hệ thống quản lý giao thông thông minh và thu phí điện tử không dừng trên các dự án thành phần giai đoạn 2017 - 2020 đã chính thức vận hành đồng bộ từ đầu tháng 3/2026.

Trong gần ba tháng khai thác, hệ thống ghi nhận hơn 9,7 triệu lượt phương tiện lưu thông trên tuyến, đồng thời thu hơn 944 tỷ đồng phí sử dụng đường bộ cao tốc nộp ngân sách nhà nước.

Theo đánh giá của Cục Đường bộ Việt Nam, việc vận hành đồng bộ hệ thống quản lý giao thông và thu phí điện tử không dừng không chỉ nâng cao hiệu quả khai thác mà còn tăng tính minh bạch trong công tác thu phí, tạo nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý giao thông hiện đại.

Bên cạnh đó, việc phối hợp với lực lượng Cảnh sát giao thông để điều chỉnh tổ chức giao thông, phân làn trên một số tuyến trọng điểm cũng mang lại kết quả tích cực. Nhiều đoạn tuyến ghi nhận số vụ va chạm giảm từ 70 - 80% so với trước đây, thời gian lưu thông được rút ngắn khoảng 20 - 30%, góp phần nâng cao năng lực thông hành, giảm chi phí vận tải và bảo đảm an toàn giao thông.

Cùng với các tuyến chính, hệ thống dịch vụ hỗ trợ khai thác trên cao tốc Bắc - Nam cũng đang được đẩy nhanh đầu tư.

Hiện đã có 7 trạm dừng nghỉ được hoàn thiện và đưa vào khai thác, trong khi 18 trong tổng số 19 trạm còn lại đang được triển khai. Trong số này, 9 trạm đã có các hạng mục dịch vụ công thiết yếu phục vụ người dân; 3 trạm đang hoạt động theo mô hình tạm thời; 6 trạm chưa có công trình dịch vụ và một trạm vẫn đang trong quá trình giải phóng mặt bằng.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, công tác tiếp nhận, quản lý vận hành và bảo trì các đoạn tuyến được triển khai chủ động. Những tồn tại, khiếm khuyết phát sinh trong quá trình khai thác đều được rà soát và yêu cầu các chủ đầu tư, nhà thầu thực hiện trách nhiệm bảo hành theo quy định.

Đồng thời, các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tế khai thác cũng được tổng hợp để phục vụ công tác quản lý và đầu tư các dự án cao tốc trong thời gian tới.

Mặc dù kết quả bước đầu cho thấy tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã phát huy hiệu quả tích cực, Cục Đường bộ Việt Nam cho rằng cần tiếp tục đánh giá toàn diện hơn dựa trên các dữ liệu về lưu lượng giao thông, an toàn giao thông, hiệu quả vận hành và tác động kinh tế - xã hội.

Theo kế hoạch, cơ quan này sẽ phối hợp với Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ hoàn thiện báo cáo đánh giá tổng thể hiệu quả khai thác tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông và trình Bộ Xây dựng trước ngày 20/6/2026.

Trước đó, tại cuộc họp về công tác chuẩn bị đầu tư mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã thống nhất chủ trương nghiên cứu mở rộng các đoạn tuyến hiện có quy mô 4 làn xe hạn chế lên 6 làn xe theo quy hoạch.

Theo Bộ trưởng, việc đầu tư đồng bộ ngay từ đầu sẽ giúp đáp ứng nhu cầu vận tải dài hạn, hạn chế tình trạng phải tiếp tục mở rộng nhiều lần, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến hoạt động khai thác.

Bộ Xây dựng cũng yêu cầu các ban quản lý dự án, đơn vị tư vấn rà soát hiện trạng toàn tuyến từ Cao Bằng đến Cà Mau, đồng thời đánh giá theo ba hành lang gồm Cao Bằng - Hà Nội, Hà Nội - TP.HCM và TP.HCM - Đất Mũi để xác định thứ tự ưu tiên đầu tư.

Theo định hướng hiện nay, những đoạn tuyến có nhu cầu vận tải lớn thuộc giai đoạn đầu tư 2017 - 2020 sẽ được ưu tiên mở rộng trước, phấn đấu khởi công từ năm 2027. Các đoạn còn lại dự kiến triển khai từ năm 2028, hướng tới mục tiêu hoàn thành mở rộng toàn bộ tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông vào năm 2030.

Song song với đó, Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương đánh giá cụ thể hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự án cao tốc trên địa bàn, bao gồm tác động đến tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư, tạo việc làm và khả năng hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để xem xét, phân bổ nguồn lực cho chương trình mở rộng tuyến cao tốc trọng điểm quốc gia.

Văn Hùng