Bộ Tài chính đang xây dựng cơ chế đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý và khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư phát sinh sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, qua đó hạn chế tình trạng tài sản công bị bỏ hoang, lãng phí kéo dài.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), mặc dù nhiều địa phương đã báo cáo hoàn thành hoặc cơ bản hoàn thành việc xử lý nhà, đất dôi dư, song trên thực tế vẫn còn nhiều cơ sở mới chỉ được bàn giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất hoặc cấp xã quản lý mà chưa được đưa vào khai thác hiệu quả.

Ông Thịnh cho biết hiện Trung ương đã phân cấp mạnh cho các bộ, ngành và địa phương trong quản lý tài sản công. Tuy nhiên, tiến độ triển khai giữa các địa phương còn chênh lệch đáng kể, có nơi thực hiện nhanh nhưng cũng có nơi còn kéo dài do vướng thủ tục.

Trong bối cảnh khối lượng tài sản cần xử lý lớn, Bộ Tài chính cho rằng nếu tiếp tục áp dụng đầy đủ quy trình thông thường sẽ khó đáp ứng yêu cầu tiến độ, do đó cần có cơ chế linh hoạt hơn để tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn.

Trên cơ sở này, Bộ đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh việc xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư. Định hướng xuyên suốt là tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn quy trình nhưng vẫn bảo đảm quản lý chặt chẽ tài sản công.

Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất cơ chế cho thuê tài sản công theo hướng linh hoạt hơn. Bộ Tài chính kiến nghị đơn giản hóa quy trình xác định giá cho thuê, đồng thời cho phép đơn vị quản lý nhà hoặc Chủ tịch UBND cấp xã quyết định giá thuê trong một số trường hợp.

Đối với các tài sản đấu giá không thành công, địa phương có thể chủ động điều chỉnh giảm giá để sớm đưa vào khai thác thay vì tiếp tục để trống. Bộ Tài chính cũng đề xuất cơ chế “làm đến đâu ban hành giá thuê đến đó” đối với các cơ sở được giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà khai thác.

Dự thảo cho phép bên thuê được chủ động cải tạo, sửa chữa tài sản phục vụ nhu cầu sử dụng nếu không ảnh hưởng kết cấu công trình. Trường hợp có đầu tư lớn, thời gian thuê có thể được xem xét kéo dài tương ứng.

Để rút ngắn thời gian xử lý, Bộ Tài chính đề xuất cho phép chuyển giao nhà, đất theo nguyên trạng, kể cả khi hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện hoặc tài sản đang bị lấn chiếm. Các tồn tại liên quan sẽ tiếp tục được xử lý trong quá trình quản lý sau đó.

Với tài sản cần thanh lý hoặc phá dỡ, dự thảo cũng đề xuất áp dụng thủ tục đơn giản hơn, cho phép xác định giá trị theo sổ sách kế toán thay vì bắt buộc thuê đơn vị thẩm định độc lập.

Song song với cơ chế đặc thù, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến sửa đổi Nghị định số 155/2025/NĐ-CP liên quan đến tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở làm việc và cơ sở hoạt động sự nghiệp.

Theo Bộ Tài chính, mục tiêu của các cơ chế mới là tạo hành lang pháp lý đủ linh hoạt để các bộ, ngành và địa phương hoàn thành việc xử lý, khai thác hiệu quả nhà, đất dôi dư ngay trong quý II/2026.

Đến nay, cả nước đã hoàn thành xử lý bước đầu đối với 25.885 cơ sở nhà, đất. Tuy nhiên, trong hơn 11.000 cơ sở dôi dư đã được quyết định thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương quản lý, mới chỉ khoảng 5.000 cơ sở được đưa vào khai thác hoặc hoàn tất xử lý.

Bộ Tài chính đánh giá việc đẩy nhanh xử lý quỹ nhà, đất dôi dư không chỉ giúp chống lãng phí tài sản công mà còn tạo thêm nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm hoạt động ổn định của bộ máy hành chính sau sắp xếp.

Văn Hùng