Bộ Công Thương đang đề xuất cơ chế kích hoạt bình ổn giá đối với xăng dầu khi giá bán lẻ trong nước tăng mạnh. Theo đó, biện pháp bình ổn có thể được xem xét áp dụng nếu giá xăng dầu tăng liên tiếp trong vòng một tháng với mức cộng dồn từ 20% trở lên.
Nội dung này được đưa ra trong dự thảo Thông tư hướng dẫn một số điều của Nghị định về kinh doanh xăng dầu, hiện đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến góp ý.
Theo dự thảo, cơ chế bình ổn giá sẽ áp dụng đối với các mặt hàng xăng, xăng sinh học và dầu diesel. Việc triển khai biện pháp bình ổn sẽ được xem xét trong trường hợp giá bán lẻ xăng dầu tăng liên tiếp trong một tháng với biên độ lớn, tổng mức tăng từ 20% trở lên và có nguy cơ gây tác động tiêu cực đến ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát cũng như đời sống người dân.
Trong tình huống này, Bộ Công Thương sẽ chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính đánh giá diễn biến thị trường, từ đó báo cáo Chính phủ để xem xét và quyết định chủ trương bình ổn giá.
Việc theo dõi và đánh giá biến động giá được căn cứ trên mức giá bán lẻ do các thương nhân đầu mối công bố. Đây là nhóm doanh nghiệp có tổng sản lượng tiêu thụ chiếm hơn 70% thị trường, được xem là đại diện cho mặt bằng giá xăng dầu trong nước.
Sau khi Chính phủ ban hành chủ trương, Bộ Công Thương sẽ hướng dẫn các địa phương triển khai các biện pháp bình ổn theo quy định của Luật Giá.
Theo quy định hiện hành, việc bình ổn giá xăng dầu được thực hiện thông qua sự kết hợp giữa điều tiết cung - cầu và các công cụ tài chính, trong đó có Quỹ bình ổn giá xăng dầu.
Quỹ này được thành lập từ năm 2009 theo Nghị định 84 về kinh doanh xăng dầu. Nguyên tắc hoạt động là trích lập khi giá thấp và chi sử dụng khi giá tăng cao nhằm giảm áp lực lên giá bán lẻ trong nước.
Nguồn quỹ được hình thành từ khoản trích 300 đồng trên mỗi lít xăng dầu do người tiêu dùng chi trả trong giá bán lẻ. Tuy nhiên, quỹ được quản lý tại các doanh nghiệp đầu mối và việc trích lập hay sử dụng quỹ do cơ quan điều hành - liên Bộ Công Thương và Bộ Tài chính quyết định tại từng kỳ điều hành.
Từ cuối năm 2023 đến nay, liên Bộ Tài chính - Công Thương chưa thực hiện trích lập hoặc chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Tính đến cuối quý III/2025, số dư của quỹ này còn hơn 5.617 tỷ đồng.
Trong đó, một số doanh nghiệp có số dư quỹ lớn gồm Petrolimex với khoảng 3.085 tỷ đồng, Dầu khí Đồng Tháp khoảng 461 tỷ đồng, Dầu khí TP.HCM khoảng 328 tỷ đồng, Thanh Lễ khoảng 391 tỷ đồng và Tổng công ty Xăng dầu Quân đội khoảng 300 tỷ đồng.
Bên cạnh cơ chế bình ổn, dự thảo Thông tư cũng tiếp tục duy trì quy định cho phép các thương nhân đầu mối và doanh nghiệp phân phối tự công bố và điều chỉnh giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình, ngoại trừ dầu mazut áp dụng giá bán buôn.
Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải thực hiện kê khai giá và gửi báo cáo về Bộ Công Thương cũng như cơ quan quản lý địa phương thông qua hệ thống phần mềm theo dõi.
Đối với các thương nhân bán lẻ không thuộc hệ thống của doanh nghiệp đầu mối hoặc doanh nghiệp phân phối, họ được phép tự công bố và điều chỉnh giá tại cửa hàng, đồng thời thực hiện kê khai giá theo quy định tương tự.
Trường hợp thay đổi phương pháp hoặc nguyên tắc tính giá, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải thông báo với cơ quan quản lý trước khi áp dụng.
Theo số liệu của Bộ Công Thương, đến cuối tháng 2 năm nay, cả nước có 33 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu, trong đó có 5 doanh nghiệp kinh doanh nhiên liệu bay và 2 đơn vị sản xuất - lọc hóa dầu. Ngoài ra, thị trường còn khoảng 250 thương nhân phân phối, giảm gần 25% so với ba năm trước.
Năm 2025, tổng sản lượng tiêu thụ xăng dầu của cả nước đạt khoảng 26,4 triệu m³, tấn, tương đương mức tiêu thụ bình quân khoảng 2,2 triệu m³, tấn mỗi tháng. Lượng tồn kho cuối năm duy trì khoảng 1,7 triệu m³, tấn, bảo đảm mức dự trữ theo quy định.
Trong năm nay, Bộ Công Thương đã phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu cho các doanh nghiệp khoảng 31,8 triệu m³, tấn nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định cho thị trường trong nước.
Văn Tùng
