Giữa không khí nghệ thuật sôi động của Venice Biennale 2026, triển lãm nghệ thuật đương đại lớn nhất thế giới được tổ chức 2 năm một lần tại thành phố Venice (Italy), gian trưng bày của Qatar mang đến một sắc thái khác biệt.
Ngay từ lối vào, tác phẩm Jerrican của nghệ sĩ Alia Farid đã tạo điểm nhấn đặc biệt. Chiếc bình chứa nước quen thuộc ở vùng Vịnh được phóng đại thành biểu tượng văn hóa, gợi nhắc truyền thống mời nước cho khách lạ giữa sa mạc khắc nghiệt. Nước vừa để uống, vừa là cách người Arab thể hiện sự chào đón và công nhận sự hiện diện của người đối diện.
Từ câu chuyện nhỏ ấy, triển lãm mở rộng thành một “bản hòa âm” của ký ức di cư, lưu cư và giao thoa văn hóa. Các nhà tổ chức mong muốn tạo ra bầu không khí luôn thay đổi. Đó là lý do thay vì một cuộc triển lãm tĩnh, gian trưng bày liên tục biến đổi thông qua âm thanh, chuyển động và sự tương tác, được định hình bởi chính những tác phẩm nghệ thuật và cả khách tham quan.
Điểm đặc biệt là Qatar không tìm cách dựng lên một bản sắc Arab đồng nhất. Các nghệ sĩ tham gia triển lãm đến từ nhiều cộng đồng khác nhau ở vùng Vịnh, Bắc Phi hay cộng đồng Arab xa xứ. Người xem vì thế bắt gặp nhiều lát cắt cảm xúc, từ nỗi nhớ quê hương, cảm giác lạc lõng khi sống nơi đất khách và cả khát vọng tìm kiếm một nơi để thuộc về.
Ảnh: Gulf News)" title="Tác phẩm Jerrican của nghệ sĩ Alia Farid (Ảnh: Gulf News)" />Những căn bếp mở, mùi hương ngào ngạt, âm thanh trò chuyện và các bữa ăn cộng đồng được đưa vào như một phần của tác phẩm nghệ thuật. Đầu bếp Palestine Fadi Kattan kể chuyện bằng món ăn, để mỗi hương vị trở thành dấu vết của những tuyến giao thương và hành trình con người nối bán đảo Arab với Địa Trung Hải suốt hàng trăm năm.
“Từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 15, tất cả các loại gia vị đến châu Âu đều đi qua Arab để đến Venice”, đầu bếp Kattan cho biết. Đầu bếp người Qatar Noof Al Marri cho rằng, ẩm thực trở thành một cách để chia sẻ những câu chuyện giữa các nền văn hóa và các thế hệ. Khách tham quan được khuyến khích ngồi lại, ăn uống, nghe nhạc và dành thời gian ở lại trong không gian thay vì chỉ đi ngang qua. “Mọi người trò chuyện, ăn, uống nước ép, nghe nhạc, xem phim và thư giãn ở đây, vì vậy, nó thực sự là một không gian tụ họp, một không gian để mọi người cùng nhau gặp gỡ”, đồng giám tuyển Ruba Katrib cho biết.
Trong tổng thể Venice Biennale năm nay, không gian của Qatar giống như một khoảng lặng mềm mại giữa những tranh luận chính trị và các thử nghiệm nghệ thuật gai góc. Thay vì những thông điệp lớn lao, triển lãm chọn kể chuyện bằng các cử chỉ rất đời thường: mời một ly nước, chia sẻ bữa ăn, hay cùng ngồi quanh một chiếc bàn dài.
Việc Qatar xây dựng khu trưng bày quốc gia thường trực tại khu Giardini, nơi quy tụ những gian triển lãm danh giá nhất của Venice Biennale, cũng cho thấy tham vọng mở rộng ảnh hưởng văn hóa của quốc gia vùng Vịnh này. Nhưng hơn cả một chiến lược ngoại giao mềm, triển lãm lần này cho thấy nghệ thuật vẫn có thể trở thành cây cầu kết nối con người bằng những điều giản dị nhất.
Triển lãm Nghệ thuật quốc tế lần thứ 61 Venice Biennal 2026 mang chủ đề In Minor Keys (tạm dịch: Những cung bậc trầm). Triển lãm từ ngày 9-5 đến 22-11 tại Giardini, Arsenale và nhiều địa điểm khác ở Venice. Có 100 quốc gia tham gia, trong đó 7 nước tham dự lần đầu tiên, bao gồm Việt Nam.
VIỆT LÊ
