Quá trình già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh chưa từng có tại châu Á, đặt ra sức ép lớn đối với hệ thống an sinh xã hội và chăm sóc người cao tuổi tại nhiều quốc gia.

Nhật Bản đã bước sâu vào xã hội “siêu già”, trong khi Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore và Hồng Công (Trung Quốc) ghi nhận tỷ lệ người trên 65 tuổi tăng mạnh từng năm.

Theo tờ South China Morning Post, sự suy giảm tỷ lệ sinh, quy mô gia đình nhỏ dần và việc phụ nữ tham gia thị trường lao động ngày càng nhiều khiến mô hình “con cháu chăm sóc cha mẹ” không còn phổ biến như trước. Cùng với đó là nhu cầu người giúp việc và người chăm sóc tại nhà bùng nổ, đặc biệt đối với các công việc chăm sóc dài hạn, hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày và trông nom người già yếu hoặc sa sút trí tuệ.

Trong bối cảnh mô hình gia đình truyền thống thu hẹp, nhịp sống đô thị ngày càng gấp gáp, nhiều nền kinh tế trong khu vực buộc phải dựa mạnh hơn vào lao động giúp việc và chăm sóc tại nhà, phần lớn là lao động di cư đến từ các nước Đông Nam Á. Theo CNA, ở nhiều đô thị lớn, lực lượng chăm sóc này chủ yếu đến từ các nước như Philippines, Indonesia, Myanmar hay Campuchia. Họ trở thành trụ cột thầm lặng giúp các gia đình già hóa duy trì nhịp vận hành, giảm tải cho bệnh viện và các cơ sở phúc lợi công vốn đang quá tải.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc ngày càng lớn vào lao động giúp việc lại làm lộ rõ những lo ngại ngày càng rõ nét về quyền lợi, an toàn và nguy cơ lạm dụng lao động trong lĩnh vực này. 65% trong số khoảng 250.000 người lao động phúc lợi xã hội, bao gồm người giúp việc nhà và chăm sóc người già, ở lãnh thổ Đài Loan là người Indonesia. Các chuyên gia cho biết người giúp việc nhà và chăm sóc người già ở Đài Loan dễ bị bóc lột dưới hình thức làm việc nhiều giờ, khối lượng công việc nặng nề, có khi bị bạo lực và quấy rối vì họ không được bảo vệ theo luật lao động Đài Loan do tính chất không chính thức của công việc. Thực tế cho thấy không ít người giúp việc tại nhà phải làm việc trong điều kiện thiếu bảo đảm, với thời gian lao động kéo dài, không có sự riêng tư do phải sống cùng chủ, thu nhập thấp và ít quyền thương lượng.

Già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược ở châu Á. Ngay cả các nước Đông Nam Á, đang giữ vai trò là nguồn cung lao động chăm sóc lớn, cũng đang bắt đầu đối mặt với quá trình già hóa dân số ngay trong nội khối. Singapore và Thái Lan đã bước vào giai đoạn dân số già rõ rệt, trong khi một số nước khác được dự báo sẽ chuyển sang xã hội già trong vài thập niên tới với tốc độ nhanh. Điều này có nghĩa ASEAN không chỉ xuất khẩu lao động giúp việc mà trong tương lai gần cũng sẽ phải tự giải bài toán thiếu hụt nhân lực chăm sóc cho người cao tuổi của chính mình.

Theo các chuyên gia, già hóa dân số vì vậy không chỉ làm gia tăng nhu cầu chăm sóc mà còn buộc các nền kinh tế châu Á phải sớm xác định hướng đi dài hạn cho lĩnh vực này. Việc tiếp tục dựa chủ yếu vào giúp việc và chăm sóc tại nhà có thể giúp giảm bớt áp lực trong ngắn hạn nhưng không thể thay thế cho một hệ thống phúc lợi và dịch vụ chăm sóc người cao tuổi được tổ chức bài bản, có chuyên môn. Nếu chậm điều chỉnh, sự thiếu hụt nhân lực chăm sóc, cùng những rủi ro về quyền lao động và an sinh xã hội sẽ là điểm nghẽn đối với quá trình già hóa dân số tại châu Á trong những thập niên tới.

HẠNH CHI